Nefs-i emmâre ile Nefs-i levvâme arasındaki sıra nasıldır?
Nefs-i emmâre ve nefs-i levvâme, tasavvufî sülûkun yedi nefs mertebesi içinde ilk iki basamağı oluşturur. Nefs-i emmâre, kötülüğü emredici nefs olup sülûkun başlangıç noktası ve avâm-ı insanın mertebesidir; kişi bu hâlde kötülüğü kötülük olarak görmez ve nefsinin emirlerini kendi seçimi sanır. Nefs-i levvâme ise emmâreden sonra gelen ikinci mertebe olup 'kınayan nefs' anlamına gelir; sâlik bu aşamada günah işlese de ardından nefsini kınar, pişmanlık duyar ve tevbeye yönelir. Bu sıralama, kişinin emmâre nefsin hâkimiyetinden kurtulmaya başlayıp içsel bir uyanış ve mücâhede sürecine girmesini ifade eder¹·².
Detaylı cevap
Nefs-i emmâre, yedi nefs mertebesinin en alt basamağıdır ve "kötülüğü emredici nefs" olarak tanımlanır. Bu mertebede kişi, Hak'tan habersizdir, dünyevî arzuların peşindedir, günah işlediğinde pişmanlık duymaz ve başkalarını suçlama eğilimindedir. Genel olarak insanlar, farkında olmadan nefs-i emmârenin hükmü altında yaşarlar ve bu, kişinin varlığında en çok ağırlığı olan mertebedir³·⁴.
Nefs-i levvâme ise nefs-i emmârenin hemen ardından gelen ikinci basamaktır ve "kınayan nefs" anlamına gelir⁵·⁶. Bu mertebe, sâlikin kendi karanlığını ilk kez gördüğü, uyanışın acısı ile mârifet kıvılcımı arasındaki kritik bir kuşaktır. Emmâre nefs zevk ile yaşarken, levvâme nefs aynı kötülüğü yapsa da ardından kendini kınar ve "neden böyle yaptım?" iç sesi başlar. Kur'ân-ı Kerîm'de Kıyâme Sûresi'nde bu nefse yemin edilmesi, onun mücâhede mahalli olmasından kaynaklanır²·⁵. Sâlik, nefs-i emmârenin hâkimiyetinden kurtulmaya başlar, ancak levvâme nefs bir yandan mülhime mertebesine doğru ilerlerken, bir yandan da eski mertebesi olan emmâreye dönme tehlikesi taşır¹. Tasavvufî terbiye genellikle nefs-i levvâme mertebesinden başlar, çünkü emmâre nefs zâhir hükmüyle yaşayan kişilerin tesiri altındadır⁷.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Sâffât Sûresi · s.120“Kişi yavaş yavaş üzerindeki (emmâre nefs-in) hakimiyetinden kurtulmaya başlar. Ancak burada yine tehlike vardır. Çünkü (nefs-i levvâme) bir yüzden içeriye, yani”Oku
- 2Bakara Dosyası · s.105“Emmâre nefs varlığı ve varlığının sahipliğini, ilâhlığını iddia eder, levvâme nefs ise bu ilâhlığından rahatsız olan kurtulmaya çalışandır. Tanrının tanrılığınd”Oku
- 3Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri · s.26“Bu nefs mertebeleri seyr edildikten sonra sâlik-Hakk yolcusu bu sefer seyrine “âfaki” olarak devam eder bu seyrin ismide, “hazarat-ı hamse-beş hazret mertebesid”Oku
- 4Sohbet Arası Sohbetler CD 4 (2000) · s.3“Bunlar da sırasıyla: 1 - Nefs-i Emmâre. 2 - “ Levvâme. 3 - “ Mülhime. 4 - “ Mutmeinne. 5 - “ Râdiye. 6 - “ Merdiyye. 7 - “ Sâfiye. Diye adlandırılır. Bunlar her”Oku
- 5K1-484
- 6Nefs-i Levvame,
- 7Mir'at-ül İrfân ve Şerhi · s.83“Emmare yönüyle nefs, kötülükleri emreden duygu mânâsınadır. Bu nefs târifi beşeriyet yönlü bir ifâdedir. Tarikatlarda yapılan nefs terbiyesine ise aslında levvâ”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.