Nefs-i emmâre ve Nefs-i levvâme'yi karıştırmak ne tür bir hatâya yol açar?

Nefs-i emmâre, yedi nefs mertebesinin en alt basamağıdır ve "kötülüğü emredici nefs" anlamına gelir. Bu mertebedeki sâlik, kötülüğü kötülük olarak görmez, nefsinin emirlerini kendi seçimi sanır ve günah işlediğinde pişmanlık duymaz. Emmâre nefs, Hak'tan habersizdir, dünyevî lezzetlerin peşindedir ve başkalarını suçlama eğilimindedir. Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde belirtildiği üzere, nefs-i emmâre ibâdetten uzaktır ve Hakk'a itaat etmek onun şânı değildir; şehvetli bir yapıya sahiptir¹.

Nefs-i levvâme ise, yedi nefs mertebesinin ikincisi olup "kınayan nefs" demektir². Bu mertebede sâlik, günahlarını yapar ancak ardından nefsini kınar, pişmanlık duyar ve tevbeye yönelir. Levvâme nefs, uyanışın başlangıcı ve iç çatışmanın adıdır; sâlikin Hak ile nefs arasındaki mücâhedesinin ilk işitilebilir sesidir. Emmâre nefs zevk ile yaşarken, levvâme nefs aynı kötülüğü yapsa da ardından kendini kınar ve "neden böyle yaptım?" iç sesi başlar.

Bu iki mertebeyi karıştırmak, sâlikin mânevî gelişimini olumsuz etkiler. Örneğin, nefs-i emmâre mertebesinde olan birine "tabiatının zevkine göre hareket et" demek, onu fesat ve günahlara sürükler, çünkü emmâre nefsde pişmanlık yoktur³. Oysa nefs-i levvâmede bulunan sâlikin tabiatında hatâsından dolayı pişmanlık zâhir olur ve bu pişmanlık makbuldür³. Dolayısıyla, bu mertebeleri birbirine karıştırmak, sâlikin gerçek hâlini yanlış anlamaya ve yanlış yönlendirmelere yol açarak sülûkunu sekteye uğratır³.