Sahv ve Sekr'in ortak zemini nedir?

Sahv ve sekr, tasavvufî sülûkun temel hâllerinden olup, sâlikin manevî yolculuğunda Hak ile kurduğu ilişkinin farklı tezahürleridir. Bu iki hâlin ortak zemini, her ikisinin de "değişime açık olan kullara mahsus" olmasıdır¹. Cenâb-ı Hakk'a nispetle ne sekr ne de sahv söz konusudur; çünkü bu hâller "iki renk"tir ve Hak, rengin eserinde yok olduğu zaman bu iki hâlden de müstağnidir². Bu durum, sekr ve sahvın, kulun manevî idrâk ve tecrübe alanına ait olduğunu gösterir.

Sekr, lugatte "sarhoşluk, mest olma" anlamına gelir ve tasavvufta sâlikin fenâ hâlinde aklının Hak ile mest olması, kontrolünü kaybetmesi durumudur. Hz. Yûsuf'un cemâli karşısında kadınların ellerini kesmesi (Yûsuf 31) sekrin klasik bir mesnedi olarak görülür; sâlik de Hak'ın cemâlinde aynı şekilde sekr eder. Bu hâl, sâlikin varlık mertebelerinde ve Allah'ta seyir hâllerinde "istiğraktan" (kendinden geçmekten) kaynaklanır³.

Sahv ise lugatte "ayıklık, uyanıklık" demektir ve tasavvufta sâlikin sekrden sonraki ayıklık hâli, Hak'la birlikte ama ayık olma mertebesidir. Bu, "sahv-i ba'de's-sekr" olarak adlandırılan ve sülûkun kemâli sayılan bir durumdur. Sahv hâli, sekrden süratle ayılma ve normal bilince dönme olarak tanımlanır³·⁴.

Her iki hâl de sâlikin manevî ilerleyişinde Allah'ta seyir hâllerini ve varlık mertebelerini kat etme sürecinin bir parçasıdır³. Sekr, Hak'ın cemâl tecellîsinde kendinden geçmeyi ifade ederken, sahv ise Hak'la birlikteyken akıl ve irâdenin Hak'la uyumlu bir şekilde çalışmasıdır. Bu bağlamda, sekr ve sahvın ortak zemini, sâlikin Hak ile olan manevî tecrübesi ve bu tecrübenin getirdiği hâllerin kulun idrâkinde ve davranışlarında meydana getirdiği değişimlerdir.