Sâlikte Tarîkat mı önce gelir, Şerîat mi?
Sâlikin manevî yolculuğunda önce Şerîat, ardından Tarîkat mertebesi gelir. Şerîat, fiil âleminde yaşanması gereken dış kurallar ve tatbikatlar bütünü iken¹, Tarîkat bu kuralların duygusal ve içselleştirilmiş bir şekilde yaşandığı, nefis mertebelerinin aşıldığı bir sülûk sahasıdır². Şerîat, Tarîkatın temelini oluşturur; zira "bir tarikat ki şeriatı yoktur batıldır"¹. Bu sıralama, tasavvuftaki dört mertebeli sülûkun (şerîat-tarîkat-hakîkat-mârifet) ilk iki basamağını teşkil eder ve sâlikin manevî ilerleyişinde zorunlu bir tertiptir³.
Detaylı cevap
Sâlikin manevî seyrinde Şerîat ve Tarîkat, birbirini tamamlayan ve belirli bir sıra takip eden mertebelerdir. Şerîat, sülûkun ilk basamağı olup, fiilî ve zahirî tatbikatları içerir. Namaz kılmak, oruç tutmak, insanlara yardımcı olmak gibi Allah'ın istediği şekilde madde âleminde bir hayat yaşamak Şerîat mertebesinin tatbikatıdır¹. Bu mertebe, dış kuralların bilinmesi ve uygulanmasıyla karakterizedir. Şerîat, "kabuk" olarak nitelendirilir ve "kuru" bir saha olarak görülebilir³·⁴.
Tarîkat ise Şerîat'tan sonra gelen ikinci mertebedir. Bu, sülûka girilmesi, mürşidle bağ kurma ve virdlerle nefis mertebelerinin aşılması sürecidir⁵·². Tarîkat, duygusallık üzerine kurulu bir sahadır ve Şerîat'ın "kuruluğuna" kıyasla "yaşlık" ve duygusal derinlik barındırır⁴. Sâlik, Tarîkat mertebesinde nefsinin menzillerini aşar ve yedi şavtta sona varır².
Bu sıralama zorunludur; zira "bir şeriat ki tarikatı yoktur atıldır, ama bir tarikat ki şeriatı yoktur batıldır"¹. Şerîat, Tarîkatın temelidir ve Hakîkat-i Muhammediyye'ye uygunluk, kılık kıyafetten ziyade bilgi, yaşantı ve tatbikat olarak Şerîat yaşantısını mutlaka yerine getirmeyi gerektirir⁶. Şerîat ve Tarîkat, sâlik için "mühâcim olan düşmanlara karşı emniyet ve sürûr-bahş olan bir kal'adır"⁷. Günümüzde Tarîkat yaşantısının hükmü bâtına alınmış olsa da, bu mertebeler remzî ve sembolik olarak kişilerin kendi bünyesinde yürütülmektedir⁸.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (29) · s.301“Az önce yaptığımız çalışmalar tarikat düzeyi olan çalışmalardır, tarikat düzeyi de duygusallık üzerine kurulan bir sahadır. Şeriat mertebesi ise fiil üzere kuru”Oku
- 2Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (30) · s.147“Dört türlüdür benim tavafım, Tavafımı seyrederim , kıyamdayım Biri şeriat, biri tarikat mertebesinden, Biri Hakikat biri marifet mertebesinden. Şeriatte yürünür”Oku
- 3Gülşen-i Râz ve Şerhi (1) · s.83“Şeriat kabuktur, özü hakîkat; Bu ikisinin arasıdır tarikat. Buradaki şeriat fiiller âleminde geçerli olan sûri şeriattır. Bozukluk sâlikte iç noksanlığıdır bil;”Oku
- 4Sohbet Arası Sohbetler (23) · s.41“Başka şeylerinde olması lazım geldiğini düşünerek araştırmaya başlamakta, araştırmaya başladığında da karşısına ilk çıkan saha tarikatler sahası olmakta. Tarika”Oku
- 5K1-164
- 6İzmir İrfan Sohbetleri CD 1 (1998-2000) · s.74“Hak bilinen tarikatlar bile ilahi seyrin dışına çıkmışlardır, bunların anlaşılması için evvela şeriat-ı Muhammediyeye uygunluğu şarttır, kılık kıyafet olarak de”Oku
- 7Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5 · s.395““Su”dan murâd, erkân-ı şeriat ve âdâb-ı tarikattir. Ya'ni “Bir yırtıcı doğan mesâbesinde olan şeytan, su gibi hayat veren erkân-ı şeriat ve âdâb-ı tarikat içind”Oku
- 8Bendeki Terzi Babam (Cilt 2) · s.177“Sâlik Hakîkat-i Muhammedi ayından yansıması ve ışığını alır. (كب) “KEP-CÜBBE”: Bu seyrin târîkat seyri olduğunu söylenmişti. Tac ve Cübbe günümüzde remz-semboli”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.