Tarîkat ile Şerîat arasındaki sıra nasıldır?

Tasavvufî sülûkun mertebeleri arasında şerîat ve tarîkat, bir bütünün ayrılmaz parçaları olarak ele alınır. Şerîat, İslâm'ın dış kurallarını, yani namaz kılma, oruç tutma gibi fiilî ibadetleri ve insanlara yardımcı olma gibi madde mertebesindeki hayatı kapsar¹. Bu mertebe, sâlikin temel İslâmî bilgileri öğrenip uygulamasıyla karakterize edilir ve bir nevi "ilkokul" görevi görerek tarîkata geçiş için zemin hazırlar². Şerîat, hüküm ve hukuk demektir; Hz. Peygamber'in (a.s.v.) getirdiği şerîat-ı Muhammediyye, şerîat, tarîkat, hakîkat ve mârifet mertebelerini birlikte yaşamayı ifade eder³.

Tarîkat ise şerîatın devamı niteliğinde olup, duygusal bir sahayı temsil eder¹. Bu mertebede sâlik, şerîatın hükümlerini daha yoğun bir şekilde, duygusal bir derinlikle yaşamaya başlar. Mürşidle bağ kurma, virdler ve zikirler tarîkatın temel unsurlarıdır. Tarîkat, şerîat mertebesinin biraz daha yoğunlukla çalışıldığı, duyguların ilavesiyle Allah'a yönelmenin olduğu bir mertebedir⁴. Ancak tarîkatın görevi, kişileri kendi bünyesinde tutmak değil, onları hakîkat mertebesine hazırlamaktır².

Şerîat ve tarîkat birbirinin devamı olup, ilk eğitim grubunu oluştururlar⁴. Bu iki mertebe arasındaki ilişki, "bir şerîat ki tarîkatı yoktur atıldır, ama bir tarîkat ki şerîatı yoktur batıldır" sözüyle özetlenir¹. Bu ifade, şerîatın tarîkatsız kuru kalacağını, tarîkatın ise şerîatsız temelsiz olacağını vurgular. Tarîkat mertebesinde kalan ve hakîkatle irtibat kuramayanlar, duygusal bir hâl içinde kalırlar⁵. Dolayısıyla, şerîat ve tarîkat, sâlikin mânevî yolculuğunda birbirini tamamlayan ve bir üst mertebeye, yani hakîkate geçişi sağlayan zorunlu adımlardır.