Vâhidiyyet ile Hüvviyet hangi Fass'ta birleşir?
Vâhidiyyet ile Hüvviyet kavramları, tasavvufî metinlerde doğrudan birleştiği özel bir Fass olarak belirtilmemekle birlikte, Hârûniyye Fassı'nda her iki kavramın da farklı yönlerden ele alındığı görülmektedir. Hüvviyet, Hârûniyye Fassı'nın tenzîh bahsinde zâtın bütün taayyünlerin ötesi olarak ele alındığı yerdir. Vâhidiyyet ise yine Hârûniyye Fassı'nda esmânın tafsîlinin yaşandığı mertebe olarak zikredilir. Bu durum, her iki kavramın da aynı Fass içinde farklı veçheleriyle işlendiğini, ancak doğrudan bir birleşim noktasının açıkça ifade edilmediğini göstermektedir.
Detaylı cevap
Tasavvufî terminolojide Hüvviyet, Hakk'ın "O"luk vasfı, zâtın kendine âid olma mahremiyeti olarak tanımlanır¹. Bu, zâtın bütün taayyünlerin ötesinde, sıfatlardan ve isimlerden bağımsız sırf "O" olarak kalışıdır. İhlâs Sûresi'ndeki "kul hüvallâhu ehad" ifadesindeki "hüve" zamiri, hüvviyetin Kur'ân'daki temel ifadesidir ve Hakk'ın zâtî hüviyetine işaret eder. Hüvviyet, Ahadiyyet'ten daha derin bir mertebe olarak kabul edilir ve Hârûniyye Fassı'nın tenzîh bahsinde yer alır. "Hüvviyet-i Mutlaka"nın zuhur yerini anlamak avam için zordur, çünkü belirli bir tarifi ve vasfı yoktur²·³·⁴. Cenâb-ı Hakk'ın hüvviyeti, aynı zamanda bizim hüvviyetimizle ilişkilendirilir⁵.
Vâhidiyyet ise Hakk'ın sıfat ve esmâ ile taayyün ettiği teklik mertebesidir; Ahadiyyet'ten sonra gelir ve kesretin zemini ondan başlar. Ahadiyyet hiçbir nispet kabul etmezken, Vâhidiyyet "er-Rahmân, el-Mâlik, el-Kuddûs" gibi esmânın çoğalmasını mümkün kılan teklik kademesidir. İhlâs Sûresi'ndeki "ahad" ifadesi Ahadiyyet'e işaret ederken, Hadîd Sûresi'ndeki "hüve'l-evvelü ve'l-âhirü ve'z-zâhirü ve'l-bâtın" ifadesi Vâhidiyyet'i delillendirir. Vâhidiyyet, aynı zamanda Ulûhiyyet mertebesi, yani Allah'lık mertebesidir⁶·⁷. Bu mertebeye "mertebe-i sıfat ve esma" ve "Hakîkat-i Muhammediyye" de denir; burada ilâhî isim ve sıfatlar ilmî manada zuhura çıkar⁸·⁹. Vâhidiyyet, yüce zâtın zuhuruna bir tecelli yeri olup, zâtın sıfat, sıfatın da zât olduğu bir sahadır¹⁰.
Verilen kaynaklarda, Vâhidiyyet ve Hüvviyet'in doğrudan birleştiği özel bir Fass belirtilmemiştir. Ancak, her iki kavram da Hârûniyye Fassı'nda farklı yönleriyle ele alınır: Hüvviyet tenzîh bahsinde, Vâhidiyyet ise esmânın tafsîli bağlamında yer alır.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1K1-51,Hüvviyet
- 2Şûrâ Sûresi · s.118“Orada zuhurda olan “Hüvviyet-i Mutlaka” dır. “Hüvviyet-i Mutlaka” nın zuhur yerini tanıyıp anlamak avam için oldukça zordur, çünkü belirli bir tarifi ve vas-fı ”Oku
- 3Vahiy ve Cebrâîl · s.120“Orada zuhurda olan “Hüvviyet-i Mutlaka” dır. “Hüvviyet-i Mutlaka” nın zuhur yerini tanıyıp anla-mak avam için oldukça zordur, çünkü belirli bir tarifi ve vas-fı”Oku
- 4Nûr Sûresi · s.84“Orada zuhurda olan “Hüvviyet-i Mutlaka” dır. “Hüvviyet-i Mutlaka” nın zuhur yerini tanıyıp anla-mak avam için oldukça zordur, çünkü belirli bir tarifi ve vas-fı”Oku
- 5Sohbet Arası Sohbetler (25) · s.109“İşte bizde bizim hüvviyetimiz Allahın hüvviyetinden, eneiyyetimiz benliğimizde inniyetinden olmakta… 2 kanaldan da biri mülk olarak hüvviyetimiz var, kimliğimiz”Oku
- 6Sohbet Arası Sohbetlerden Seçmeler (31) · s.46“Sonra bir tecelli daha buradan yaptı inniyyeti ve hüviyyetiyle birlikte, oradan da Vahidiyyet mertebesini ortaya getirdi. Biri Ahadiyyet biri Vahidiyyetdir. Bun”Oku
- 7Tasavvuf Izâhları · s.127“İşte Vahidiyyetinden bir tecelli Ulûhiyyetine olmakta. Ulûhiyyetinde; ilmi İlâhiyye, bütün âlemlerin programı ortaya gelmekte. Burası sıfat mertebesidir. Ahadiy”Oku
- 8TB. Kelime-i Muhammediyye · s.10“Bu mertebeye, mertebe-i vâhidiyyet ve mertebe-i sıfat ve esma ve "Hakîkat-i Muhammediyye" derler. Bakın vahidiyet mertebesi ilm-i ilahide ahadiyet mertebesinin ”Oku
- 9En'âm Sûresi · s.139“Bu mertebeye, mertebe-i vâhidiyyet ve mertebe-i sıfât ve esmâ ve "Hakîkat-i Muhammedi’ye ye" derler. Bakın Vahidiyet mertebesi ilm-i ilâhide Ahadiyet mertebesin”Oku
- 10Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2) · s.105“. (5) ------------------ Vahidiyyet. Vahidiyyet, bir sahadır Uluhiyyet-ilâhlık ve Rahmaniyyet orada zuhura gelmektedir. Vahidiyyet Vahidiyyet, yüce zâtın zuhuru”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.