Nübüvvet

Nübüvvet, Zât-ı Mutlak’ın sessizliğinden âlemlerin gürültüsüne inen rahmetin kapısıdır. Cenâb-ı Hakk’ın kullarına olan bitimsiz merhametinin bir tecellîsi; O’nun, kendi Zât’ını örten yetmiş bin perdenin ardından, yine kendi kelâmıyla kullarına seslenişidir. Bu sesleniş olmasaydı, insanlık, kendi vehminin karanlık dehlizlerinde yolunu kaybeder, pusulasız bir gemi gibi belirsizlik deryasında çalkalanıp dururdu. Terzibaba İrfan Mektebi’nde Nübüvvet, sadece geçmişte kalmış bir tarihî olaylar silsilesi olarak görülmez. Bilakis, varlığın dokusuna işlenmiş, her an taze ve canlı bir hakikat olarak idrak edilir. Nübüvvet’in getirdiği haber, zaman ve mekânla kayıtlı değildir; ezelden ebede uzanan bir sırrın, insan idrakine en münasip lisan ile tercümesidir.

Kavramın Aslı ve Istılah Mânâsı

Nübüvvet kelimesi, Arapça “nebe’” (نَبَأ) kökünden gelir ve mühim, büyük haber demektir. Nebî ise, bu büyük haberi getiren zâttır. Onun getirdiği haber, beşer aklının kendi başına ulaşamayacağı, Hüvviyet Gaybı’ndan, yani mutlak bilinmezlik âleminden süzülüp gelen bir hakikattir. Bir diğer kök mânâsı olan “nebeve” ise “yüksek yer” anlamına gelir ve Nebî’nin hem makam olarak mahlûkatın en yükseğinde durduğuna, hem de haberi en Yüce Makam’dan aldığına işaret eder.

Nübüvvet, âlemlerin zuhûrundan ayrı düşünülemez. Varlığın mertebelerinde, her türlü taayyünden münezzeh olan Ahadiyet mertebesinde ne haber vardır ne de haberi alacak bir başkası. Cenâb-ı Hakk, kendi Zât’ındaki sonsuz kemâlâtı seyretmeyi murâd edince, Vâhidiyyet mertebesine tenezzül buyurmuştur. Bu mertebe, bütün ilâhî isimlerin ve sıfatların zuhûr ettiği, her şeyin hakikatinin ilim planında var olduğu A'yân-ı Sâbite âlemidir. Nübüvvet’in tohumu bu mertebede atılmıştır; her peygamberin hakikati, o peygambere has ilâhî bir ismin mazharı olarak bu ilim mertebesinde mevcuttur.

Bu ilim planındaki hakikatler, Cenâb-ı Hakk’ın “ol” emriyle ve varlığı bir uçtan bir uca dolduran Nefes-i Rahmânî ile dış âlemde suret bulmaya başlar. İlâhî Kelâm, önce ruhlar âlemine, sonra misal âlemine ve nihayetinde şehâdet âlemine iner. Fakat bu haber o kadar lâtiftir ki, onu her kalp taşıyamaz. Onu alabilmek için, beşerî kayıtlardan arınmış, cilalanmış bir ayna gibi bir kalp gerekir. Nebî’nin kalbi, bu ilâhî vahyi alabilecek şekilde hazırlanmış, saflaştırılmış bir tecellîgâhtır. Vahiy, onun kalbine bir güneşin billur bir kadehte yansıması gibi iner. Kadehin ne rengi ne de şekli, ışığın aslını değiştirmez; sadece onu görünür kılar. Nebî de ilâhî kelâmı beşerî bir kalıba, anlaşılır bir dile döken, ama aslını asla bozmayan o billur kadehtir.

Tasavvuf büyükleri, Nübüvvet’i iki ana başlıkta ele alırlar:

Nübüvvet-i Teşrîiyye (Şeriat Getiren Peygamberlik): İnsanlığa yeni bir din, yeni bir yasa (şeriat) getiren peygamberliktir. Bu peygamberler, toplumsal hayatı düzenleyen, helal ve haram sınırlarını çizen ilâhî emirleri tebliğ ederler. Bu Nübüvvet kapısı, peygamberlerin sonuncusu, Hâtemü’l-Enbiyâ olan Efendimiz Muhammed Mustafâ (sallallahu aleyhi ve sellem) ile kapanmıştır.
Nübüvvet-i Ta'rîfiyye (Haber Veren, Tanıtan Peygamberlik): Yeni bir şeriat getirmeyen, ancak Hakk’tan ve hakikatten haber veren, varlığın sırlarını, ilâhî isimlerin tecellîlerini bildiren Nübüvvet’tir. Bu, bir yönüyle velâyetin de alanıdır. Peygamberlerin getirdiği şeriate tam bir bağlılıkla Hakk yolunda yürüyen velî kullar, ilham yoluyla bu “haber”den nasiplerini alırlar. Onların aldığı bu bilgiye “vahiy” denmez, “ilham” denir. Bu ilham, şeriatı değiştirmez, bilakis onun bâtınî mânâsını açar. “Nübüvvet-i Teşrîiyye” mühürlenmiş olsa da, Hakk’tan gelen haberin (ilhamın) akışı asla kesilmemiştir.

Nebî, iki yönlü bir Berzah (ara-geçit) gibidir. Bir yüzüyle Hakk’a dönüktür; oradan alır. Diğer yüzüyle halka dönüktür; onlara verir. Hakk’tan aldığında, bütün kayıtların ötesindeki Hakk-ı Mutlak’ı (tenzih) müşahede eder. Halka verdiğinde ise, o Hakk-ı Mutlak’ı, onların anlayacağı misallerle, teşbihlerle, hükümlerle anlatır. Bu yüzden her Nebî, kendi kavminin diliyle gönderilmiştir. Bu “dil”, sadece lisan demek değildir; aynı zamanda o kavmin idrak seviyesi, kültürü, anlayış biçimidir. Nebî, o mutlak mânâyı, bu beşerî kalıplara en mükemmel şekilde döken bir İnsân-ı Kâmil’dir. O, hem Hakk’ın birliğinin hem de âlemlerdeki çokluğun sırrını kendi varlığında birleştirmiştir. Bu, zıtların birliğinin, yani Cem makamı’nın en kâmil tecellîsidir. Nübüvvet, bu Cem makamından halka uzanan bir rahmet elidir.

Terzibaba'nın Nazarıyla Nübüvvet: Aslı ve Mertebesi

Nübüvvet, sadece belli bir tarihî döneme ait bir makam değil, kevnî bir ilkedir. O, Hakk’ın kendini halka bildirme muradının tecessüm etmiş, yani bir bedene bürünmüş halidir. Vahiy nehrinin aktığı vâdidir; su aynı sudur, ama geçtiği toprağın rengini, kokusunu alarak bizlere ulaşır. Terzi Baba Hazretleri’nin penceresinden Nübüvvet’in ezelî hakikati, velâyet ile olan sırrî bağı ve Hakikat-i Muhammediyye’deki kökleri anlaşılır.

Nübüvvetin Aslı: Hakikat-i Muhammediyye ve Ezelî Nebîlik

Nübüvveti anlamak için yolculuğa, kâinat ağacının çekirdeği olan Hakikat-i Muhammediyye'den başlamak gerekir. Efendimiz (s.a.v.), “Âdem su ile toprak arasında iken ben Nebî idim” buyurmuşlardır. Bu söz, Abdullah’ın oğlu Muhammed’in beşerî varlığına değil, O’nun ezelî ve ebedî hakikatine işaret eder.

Terzi Baba Hazretleri bu sırrı şöyle aralar:

Binaenaleyh emr-i vücûd yani vücûdun işi Onunla başladı ve emr-i risâlet en sonunda Onunla hatm olundu. Yani Peygamberlik onunla bitti ve nev-i Âdem su ile çamur arasında bulunmakta iken yani insanlık âlemi su ile çamur arasında iken (s.a.v.) Efendimiz nebi idi. Yani insan türü daha dünyaya gelmezden evvel peygamberimiz, peygamber idi.

Varlık (vücûd) emri, yani Hakk’ın “Ol!” emrinin ilk tecellîgâhı, o Nûr-u Muhammedî’dir. Cenâb-ı Hakk’ın Zât’ından Zât’ına olan ilk tecellîsi olan feyz-i akdes ile a'yân-ı sâbite (varlıkların ilimdeki suretleri) belirmiş, bu ilmi suretlerin dış âlemde zuhûra çıkması olan feyz-i mukaddes ise Hakikat-i Muhammediyye vâsıtasıyla olmuştur. Bu hakikat, bütün peygamberlerin, velîlerin, meleklerin ve tüm varlığın hakikatlerinin kendisinden pay aldığı Akl-ı Küll (Küllî Akıl) gibidir. O, şecere-i kevn, yani varlık ağacının çekirdeğidir.

Çünkü Hakikat-i Muhammediyye şecere-i kevn çekirdeği mesabesindedir. Hakikat-i Muhammediyye iki âlem ağacının çekirdeği düzeyindedir. İki âlem; biri ruhlar, diğeri madde âlemi, iki âlemin de hakikati, mebdei, kaynağıdır.

Hz. Âdem’in çamuru henüz yoğrulmamışken var olan Nebîlik, bu ezelî hakikatin Nebîliğidir. Bütün peygamberler, kendi zaman ve mekânlarında, kendi kavimlerinin isti’dâdı nispetinde bu küllî hakikatten bir cüz’ü yansıtmışlardır. Efendimiz (s.a.v.) ise, o çekirdeğin hem başı hem de sonu, hem aslı hem de en kâmil meyvesi olarak zuhûr etmiş ve Nübüvvet’i kendi vücûd-ı şerifleriyle mühürlemiştir.

Nübüvvet ve Velâyet: Bâtın ve Zâhirin İki Yüzü

Nübüvvet ve velâyet, aynı hakikat ağacının biri zâhire, diğeri bâtına uzanan iki ana dalı gibidir. Temel kaide şudur: Her Nebî aynı zamanda bir Velî’dir, ama her Velî, Nebî değildir.

Çünkü nübüvvet velayetin zâhiri ve velayet nübüvvetin bâtını olduğundan, onların nübüvvetteki üstün olmaları, velayetteki üstün olmaları dolayısıyladır.

Velâyet, kulun Hakk’ta fâni olması, ilâhî sıfatlarla bezenmesidir. Bu, bâtınî bir haldir. Velî, bu hali yaşar ama onu ifşâ etmekle görevli değildir. Nübüvvet ise, bu bâtınî feyzin, halkın anlayacağı bir dille, bir şeriat ve hikmetle zâhire dökülmesidir. Nebî, aldığı haberi (nebe’) halka ulaştırmakla mükelleftir.

Bu ince ayrımı anlamak için en güzel misal, Hz. Mûsâ ile Hz. Hızır’ın (ikisine de selâm olsun) kıssasıdır. Terzi Baba, bu kıssayı Nübüvvet-Velâyet ilişkisinin anahtarı olarak sunar:

Meselâ Hızır (a.s.) bu şekilde velâyete sahip idi, ancak ne zaman Mûsâ (a.s.) ile ilgilenmeye başladı, onun velâyeti velâyet-i zâhireye dönüştü. Mûsâ (a.s.) ise orada bâkâya geçmiş oldu ki, onun orada anlatılan üç hikâye hali, nübüvvet halidir, risâlet hali değildir, beraber geçirdikleri haller ise her ikisinin de nübüvvet halleridir. Hızır (a.s:)’dan Mûsâ (a.s.) ile bulunduğu zaman, ancak haber alıyoruz, diğer hallerinden bize haber yoktur, dikkat edersek. Hızır (a.s.) bu hâdiseler ile bize haber verdiğinden kendisi haber verici anlamında (Nebî) dir, bunun dışındaki yaşantılarında ise (velî) dir.

Hızır (a.s.), kendi halinde bir velâyet kutbuyken, biz onun hakkında bir şey bilmeyiz. Ne zaman ki bir Rasûl olan Hz. Mûsâ ile yolları kesişir ve ona ilâhî sırları talim etmeye başlar, o üç hadise boyunca, velâyeti Nübüvvet rengine bürünür. Çünkü bize bir “haber” ulaşmıştır. Haber varsa, haberi getiren (Nebî) vardır. O yolculuk bittiğinde, Hızır (a.s.) yine kendi velâyet sırrına çekilir, Nübüvveti de son bulur. Bu, Nübüvvet’in bâtınının velâyet olduğunu gösteren en açık burhanlardan biridir. Peygamber, bâtınındaki velâyet gücüyle Hakk’tan alır, zâhirindeki Nübüvvet göreviyle halka verir.

Tevhidin Sırrı: Peygamberde Tecellî Eden Hakk

Sâlik, Hakk ile halkı, Zât ile sıfatı, fâil ile fiili ayrı görmekten kurtulmadıkça Tevhid denizine dalamaz. Nübüvvet makamı, bu ikiliği ortadan kaldıran en büyük tecellîgâhtır. Peygamber, Hakk’ın fiillerinin zuhûr ettiği bir mazhar, bir aynadır. O’nun sözü Hakk’ın kelâmı, O’nun fiili Hakk’ın fiilidir.

Cenâb-ı Hakk, bu sırrı Enfâl Sûresi’nde şöyle açıklar: “Attığın zaman sen atmadın, velâkin Allah attı.” (Enfâl, 8/17). Terzi Baba Hazretleri, bu âyet-i kerîmeyi merkezine alarak Tevhid’in Nübüvvet’teki yansımasını şöyle şerh eder:

Vaktaki bu Seyyidi kevneyn, yani iki âlemin efendisini, sen Hakk’tan ayrı gördün, kitab-ı kâinatın hem metnini hemde dibacesini kaybettin. Yani ön sözünü başlangıcını kaybettin, iki deme iki bilme ve iki okuma, bendeyi kendi efendisinde mahvolmuş gör... “vema rameyte iz rameyte velâkinnallahe rama” “enfal /8/17” Âyet-i Kerîme’sindeki “râmî/atan” Ahmet’tir. Onu görmek Hâlik’ı görmek olmuştur.

Peygamberi Hakk’tan ayrı görmek, kâinat kitabını hem metninden hem de önsözünden kaybetmektir. Hakikat ehli, “iki demez, iki bilmez.” O bilir ki, atan el, Muhammedî eldir; ama o eldeki kudret, o fiili halk eden, bizzat Hakk’ın kendisidir. Bu, fiilde Tevhid’dir. Surette Ahmed, hakikatte Ahad’ın fiili vardır. Bu Cem makamı idrakidir; hem tenzihi (Hakk’ın mahlûkattan ayrı oluşu) hem de teşbihi (Hakk’ın mahlûkat suretinde tecellî edişi) bir arada görmektir. Peygamberin vücûdu, bu iki kanadın dengede olduğu Muhammedî mîzan’dır. O’nu görmek, Hâlik’ı O’nun en kâmil aynasında görmektir.

Nübüvvetin Hatmı ve Risâletin Devamı

Efendimiz (s.a.v.), Hâtemü’l-Enbiyâ’dır, yani peygamberlerin mührüdür. O’ndan sonra yeni bir şeriat getirecek bir Nebî veya Rasûl gelmeyecektir. Nübüvvet kapısı kapanmıştır. Ancak bu, Hakk’ın kullarıyla olan iletişiminin, irşadının veya rahmet tecellîsinin bittiği anlamına gelmez.

Terzi Baba Hazretleri bu noktada önemli bir ayrım yapar: Kapanan, teşrîî Nübüvvet, yani yasa koyucu peygamberliktir. Ama Risâlet, yani Hakk’ın mesajını insanlara ulaştırma görevi, farklı bir surette devam etmektedir.

Şimdi şöyle bir durum var. Nübüvvet kesildi, Peygamberlik kesildi, bunu biraz açmamız lâzım gelecek. Peygamberlik zâhiren kesildi. Yeni bir hüküm gelmeyeceğinden, gelmesine de gerek olmadığından, bütün kemâlât Kur’ân-ı Kerîm de peygamberimiz ile birlikte... başka bir İlâhî ma’nâda Allah’ın nebisi ve rasûlü Peygamberi yoktur. Zâten gelmeyecektir kendisi de beyanıştir. Ancak risâlet devam etmektedir. Peki, bu nasıl oluyor? . Daha evvelki rasûller, Allah’ın rasûlleri, Allah’ın peygamberleri idi. Peygamber efendimizden sonra devam eden, devam edecek olan, peygamberimizin rasûlleridir, risâlet vardır, ama devam eden Allah’ın değil, peygamberinin rasûlleridir. İşte bunlar da İnsân-ı kâmillerdir.

Peygamberlik vazifesi, Efendimiz’den sonra O’nun vârisleri olan İnsân-ı Kâmil’ler eliyle devam eder. Onlar, “Allah’ın Rasûlü” değillerdir, ama “Rasûl’ün Rasûlü”dürler. Yeni bir din getirmezler; bilakis, son dinin ve son kitabın bâtınî manalarını, her çağın idrakine uygun bir dille açarlar. Onlar, Efendimiz’in ilminden, irfanından ve velâyetinden beslenerek, O’nun Kevser havuzundan insanlığa su taşırlar.

İşte ancak bu şekilde Resul (sav) ın nübüvvetinin velayeti arkadan gelenlere intikal ettiriliyor. Ne kadar sağlam bir yol değimli. Hiç bozulmamış tertemiz gerçek İslam ailesi bu. Altın halka dedikleri, altın zincir dedikleri budur, bir ucu rasul (sav) de bir ucu kıyamete kadar böyle devam edip gidiyor.

Nübüvvet, ezelde Hakikat-i Muhammediyye olarak başlamış, tarih sahnesinde peygamberler suretinde zuhûr etmiş, Efendimiz (s.a.v.) ile kemâlini ve zâhirî hatmini bulmuş ve kıyamete kadar da O’nun vârisleri olan kâmil mürşidlerin velâyet ve irşadıyla bâtınen devam eden ilâhî bir nefestir.

Terzibaba Geleneğinde Nübüvvet'in Yaşanması

Nübüvvet'in irfani tanımının ardından, bu hakikatin Terzibaba geleneğinde bir sâlikin mânevî yolculuğunda nasıl yaşandığı ve bir hâle dönüştüğü de önemlidir. İrfan, bilineni hâl edinmektir. Nübüvvet kapısı, yani yeni bir şeriat getiren peygamberlik, Hatemü'l-Enbiyâ Efendimiz (s.a.v.) ile mühürlenmiştir. Lâkin onun bâtınî mirasına, yani Velâyet'e vâris olmak kapısı kıyamete kadar açıktır.

Nübüvvet Mirası ve Mürşid-i Kâmil'in Vazifesi

Nübüvvet mirası, canlı bir zincirle, elden ele, gönülden gönüle aktarılır. Bu zincirin günümüzdeki halkası, "peygamber vârisi" (vârisü'l-enbiyâ) sıfatını taşıyan Mürşid-i Kâmil'dir. Onun vazifesi, yeni bir haber getirmek değil, en son ve en kâmil haber olan Kur'an'ın ve onun yaşayan tefsiri olan Sünnet'in sırlarını, sâlikin istidadına göre açmaktır.

Sâlik, bir Mürşid-i Kâmil'in elini tuttuğunda, aslında sembolik olarak Resûlullah Efendimiz'in (s.a.v.) elini tutmuş olur. Mürşidin sohbeti, Nübüvvet pınarından akan suyun günümüzdeki testiye dolmuş hâlidir. Mürşid, sâlike Kur'an'ı ve Sünnet'i sadece lafız olarak öğretmez; onların ruhunu, sâlikin kalbine nakşeder. O, yaşayan bir Kur'an, yürüyen bir Sünnet'tir.

Bu yüzden Terzibaba geleneğinde Mürşid'e teslimiyet, Nübüvvet'in yaşayan hakikatine teslimiyettir. Mürşid, sâlikin kalbini doğrudan Hüvviyet kutbuna, yani Hakikat-i Muhammediyye'ye bağlayan bir köprüdür. Onun görevi, sâlikin kendi hakikatine, yani kendi içindeki peygamber vârisi olabilme potansiyeline ulaşmasına yardımcı olmaktır. Bu öğreti ise kuru bir bilgi değil, bir hâl aktarımıdır.

Sâlikin Yolculuğu: Nebî'ye Tâbiyet ve Nefsin Terbiyesi

Sâlikin bu mirastan pay almasının yolu, edeb ve teslimiyettir. Mürşide gösterilen edeb, aslında onun şahsında temsil ettiği Nübüvvet makamına ve o makamın Sahibi'ne gösterilen edebdir.

Sülûk yolculuğu, özünde bir nefs terbiyesi yolculuğudur. Nübüvvet, "ben"liği Hakk'ın varlığında yok etmenin, "Ben ancak sizin gibi bir beşerim, (şu var ki) bana vahyolunuyor" (Kehf, 110) sırrına ermenin zirvesidir. Sâlikin yolculuğu da bu nefs kurbanının küçük bir modelidir. Mürşidin rehberliğinde sâlik, önce Nefs-i Emmâre'nin kör isteklerinden kurtulmaya çalışır. Bu mertebede Nübüvvet'in yaşanması, şeriatın emir ve yasaklarına sıkı sıkıya sarılmaktır.

Sonra Nefs-i Levvâme'ye, yani kendini kınayan nefse yükselir. Burada sâlik, yaptığı hatalardan pişmanlık duyar, tövbe eder. Bu, Nübüvvet ahlâkının "tövbe" mertebesinin sâlikte tecellîsidir.

Yolculuk devam ettikçe, Nefs-i Mülheme, Nefs-i Mutmainne gibi mertebelerden geçilir. Her mertebede sâlik, Nübüvvet ahlâkının farklı bir rengine boyanır. Sabrı öğrenir, Eyyûb'a (a.s.) yaklaşır. Tevekkülü öğrenir, İbrahim'e (a.s.) yaklaşır. Affediciliği ve merhameti kuşanır, İsa'ya (a.s.) yaklaşır. Ve bütün bu ahlâkları kendi varlığında cem eden Muhammedî ahlâka doğru yürür.

Bu yürüyüşte mürşid, bir cerrah gibidir. Sâlikin mânevî hastalıklarını teşhis eder ve Nübüvvet eczanesinden aldığı ilaçlarla, yani zikirler, riyâzatlar ve hizmetlerle onu tedavi eder. Ama hepsi, sâlikin kalbinin Nübüvvet nurunu yansıtacak saflığa kavuşması içindir.

Zikir Halkasında Nübüvvet Sırrının Tecellîsi

Nübüvvet mirasının yaşandığı en canlı mekânlardan biri zikir halkasıdır. Zikir, kalbin gıdası, ruhun miracıdır. Peygamberler, "en büyük zâkirler"dir. Sâlik, mürşidinden aldığı zikir dersini çektiğinde, aslında bu peygamberler kervanına katılmış olur. Zikir halkası kurulup da kalpler aynı Esma'nın tecellîsiyle vurmaya başladığında, orada bireysellik erir, bir Tevhid muktezası (birliğin gereği) olan kolektif bir kalp ortaya çıkar.

Her bir Esma, Hakk'ın bir sıfatının adıdır ve her peygamber, bu Esmalardan birinin mazharı olarak gelmiştir. Efendimiz (s.a.v.) ise bütün Esmaları kendinde toplayan "İsm-i A'zam" mazharıdır.

Sâlik, zikir halkasında "Lâ ilâhe illallah" dediğinde, bütün sahte ilahları reddetme konusunda Hz. İbrahim'in (a.s.) Nübüvvet tavrını kuşanır. "Allah" ismini zikrettiğinde, bütün Esmaları kendinde toplayan Zât isminin okyanusuna dalmaya niyet eder. Bu zikirler esnasında sâlikin kalbine gelen vâridât (mânevî ilhamlar), Nübüvvet pınarından sızan damlalardır. Zikir, kalbi o kadar saflaştırır ki, kalp artık kâinattaki her zerrede Hakk'ın zikrini duymaya başlar. Bu, peygamberlerin kâinatı okuma biçiminin sâlikteki bir yansımasıdır.

Ahlâk-ı Muhammedî: Nübüvvetin Sâlikin Hâline Bürünmesi

Sülûk yolculuğunun nihai hedefi, "Ahlâk-ı Muhammedî" ile ahlaklanmaktır. Cenâb-ı Hakk'ın, Habibi için "Ve sen elbette yüce bir ahlâk üzeresin" (Kalem, 4) buyurduğu o ahlâk, Nübüvvet'in insan suretinde büründüğü en kâmil hâldir.

Bu ahlâk, zıtların birliğinin yaşandığı bir Cem makamı'dır. O ahlâkta, Musa'nın (a.s.) celâli ile İsa'nın (a.s.) cemâli birleşir. Hakk'ın hukukunu korumada kılıç gibi keskin, halkın hatalarını affetmede ise bir okyanus gibi geniş olmaktır. İşte bu, Muhammedî mîzan (Muhammedî denge) üzere yaşamaktır.

Sâlik, yolculuğunun sonlarına doğru bu ahlâkı kuşanmaya başlar. Artık o, nefsanî tepkiler vermez. Olayları, kişileri ve durumları Hakk'ın nazarıyla görmeye çalışır. Onun öfkesi de, sevgisi de Hakk içindir. Bu mertebeye ulaşan sâlik, yani İnsân-ı Kâmil adayı, artık Nübüvvet hakkında konuşmaz; Nübüvvet'i yaşar. Onun varlığı, etrafı için bir rahmet ve bir hidayet vesilesi olur.

Terzibaba geleneğinde Nübüvvet'in yaşanması budur: Tarihsel bir olayı anmak değil, o olayın ruhunu, yani Hakikat-i Muhammediyye'yi, bir Mürşid-i Kâmil'in rehberliğinde, nefs terbiyesi, zikir ve hizmetle kendi varlığında diriltmektir. Bu, peygamberlik iddiası değil, peygamber ahlâkına vâris olma davasıdır.

Füsûsu'l-Hikem'de Nübüvvet

Peygamberlerin hikmetlerini anlamak için önemli bir rehber, Şeyh-i Ekber Muhyiddin İbn Arabî Hazretleri ve Füsûsu'l-Hikem adlı eseridir. Şeyh-i Ekber'e göre Nübüvvet, sadece bir makam değil; varlığın dokusuna işlenmiş, bâtını velâyet, zâhiri risâlet olan vücûdî bir hakikattir.

Bu makam, çalışarak kazanılan bir mertebe değildir. Bütünüyle bir ilâhî lütuf, bir seçilmişliktir. Cenâb-ı Hakk’ın el-Vehhâb (karşılıksız ve bolca veren) isminin bir tecellîsidir. Kelime-i Dâvûdiyye’de bu sır şöyle aralanır:

Ma'lûm olsun ki, vaktâki nübüvvet ve risâlet ihtisâs-ı ilâhî oldu, onlarda ya'ni nübüvvet-i teşrî'de iktisâbdan bir şey yoktur. Allah Teâlâ'nın onlara olan atâyâsı, bu kabîlden mevâhib oldu ki cezâ değildir; ve onun üzerine onlardan cezâ taleb etmez. Binâenaleyh onun onlara i'tâsı in'âm ve ifdâl tarîki üzeredir.

Nübüvvet, bir amelin karşılığı değildir. O, Hakk’ın kuluna sebepsiz bir lütfudur. Bu seçimin temelinde ise, o peygamberin daha halk edilmeden, ilm-i ilâhîdeki hakikati olan a'yân-ı sâbite mertebesindeki ezelî isti’dâdı yatar. Terzibaba Hazretleri’nin şerhinde buyurduğu gibi:

Zîrâ onlardan hiçbir amel ve hizmet meydana çıkmadığı halde a'yân-ı sabiteleri ilm-i ilâhîde nübüvvetle sabit olmuştur. Bu Hakk’ın hususi olarak Zat’i itasıdır.

Nübüvvet, kazanılmaz, verilir. Şeyh-i Ekber, bu hakikati açıklamak için peygamberlerin üç temel cihetini ele alır: Risâlet, Velâyet ve Nübüvvet.

Birinci Cihet: Risâlet

Risâlet, peygamberin halka dönük yüzüdür. Bu cihetle o, ümmetinin işlerinin yoluna girmesi için ilâhî hükümleri, yani şeriatı tebliğ eder. Peygamberin getirdiği şeriat ve ilim, o ümmetin kolektif isti’dâdından ne bir eksik ne de bir fazladır.

Bilinmeli ki, resuller (Allah'ın salâtı onların üzerine olsun), evliya ve ârif olmaları itibarıyla değil, resul olmaları itibarıyla, ümmetlerinin bulundukları hâl mertebeleri üzeredir. Bu sebeple resuller nezdinde, kendilerine gönderildikleri ilimden, ancak ümmetlerinin fazlasız ve eksiksiz muhtaç oldukları şey kadar vardır.

Gönderilen elçi (resul), gönderildiği toplumun aynası gibidir. Toplumun kabı ne kadarsa, o kaba o kadar ilim ve hüküm doldurulur. Bu yüzden peygamberler arasında risâletleri cihetiyle bir farklılık, bir üstünlük (tefâzül) vardır.

تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ "Bu resûllerin bazısını bazısı üzerine üstün kıldık." (Bakara, 2/253)

Bu üstünlük, peygamberin zâtından çok, ümmetinin kabiliyetinin genişliğiyle ilgilidir.

İkinci Cihet: Velâyet

Velâyet, peygamberin Hakk’a dönük yüzüdür. Bu, onun şahsî seyr ü sülûku, Hakk’ta fânî olmasıdır (fenâ-fillâh). Peygamber, bu velâyet cihetiyle bir velîdir, Hakk’a yakındır. Bu yakınlık, onun ilm-i ilâhîdeki hakikatinin genişliğine ve hangi ilâhî ismin mazharı olduğuna bağlıdır.

Peygamberler arasındaki asıl üstünlük, bu velâyet mertebesindeki derinliklerinden kaynaklanır. Bu üstünlük, onların ümmetlerine değil, doğrudan kendi zâtlarına aittir. Bu hakikate de şu âyet-i kerîme işaret eder:

وَلَقَدْ فَضَّلْنَا بَعْضَ النَّبِيِّينَ عَلَى بَعْضٍ "Andolsun, biz peygamberlerin bazısını bazısından üstün kıldık." (İsrâ, 17/55)

Birinci âyet "resuller"den, ikincisi "nebîler"den bahseder. Birincisi dışa dönük vazifeyle (risâlet), ikincisi içe dönük hakikatle (velâyet) ilgilidir.

Üçüncü Cihet: Nübüvvet

Nübüvvet, velâyetin zâhiri, yani dışa vuran yüzüdür. Velâyet ise nübüvvetin bâtını, yani içsel kaynağıdır.

Üçüncüsü: Nübüvvet ciheti olup, peygamberlerden her birisi aslî yatkınlığı ve zâtî kabiliyeti gereğince ilahi marifetten rızıklandırıldığı kadar, Yüce Allah'tan haber verir; ve bu cihet, velayet cihetinin zahiri (görünen yüzü) ve velayet ciheti bunun batınıdır (iç yüzüdür).

Peygamber, Hakk’tan bilgiyi velâyetiyle alır. Bu aldığı haberi (nebe’) halka bildirmesi ise onun nübüvvetidir. Velâyet kök ise, nübüvvet o kökten beslenen daldır. Şeyh-i Ekber, daha da ileri giderek şöyle buyurur:

...ve hatta her bir peygamber nübüvvetini ve şerîatının hükümlerini bile velâyetiyle alır.

Bu, Nübüvvet’in kaynağının Velâyet olduğunu kesin bir dille ortaya koyar. Bu noktada, Şeyh-i Ekber, Füsûs'un en derin sırlarından birini, Kelime-i Şîsiyye’de açıklar: Bütün peygamberler, kendi velâyet cihetleriyle ilim alırken, aslında tek bir kaynaktan, "Mişkât-ı Hâtem-i Evliyâ"dan, yani Velîlerin Mührü'nün kandilinden alırlar. Bu kandil ise, Hakikat-ı Muhammediyye’den başkası değildir.

Hattâ muhakkak, rusül o ilmi ne zaman görseler, ancak hâtem-i velâyet mişkâtından görürler. Zîrâ risâlet ve nübüvvet, ya'ni nübüvvet-i teşrî' ve risâlet-i teşrî' munkatı'dırlar. Velâyet ise ebeden munkatı' olmaz. Mürseller evliyâ olduklarından dolayı zikrettiğimiz ilmi ancak hâtem-i evliyâ mişkâtından görürler.

Hz. Âdem’den (a.s.) Hz. Îsâ’ya (a.s.) kadar bütün peygamberler, birer velî olmaları hasebiyle, ilimlerini ve marifetlerini, bütün velâyetlerin kendisinde toplandığı o küllî velâyet kaynağından, yani Hz. Muhammed’in (s.a.v.) bâtınî hakikatinden alırlar. Şeriat getiren Nübüvvet ve Risâlet, Peygamber Efendimiz ile sona ermiştir, ama onun bâtını olan ve bütün peygamberlerin de ilim aldığı kaynak olan velâyet, asla kesintiye uğramaz.

Şeyh-i Ekber, "Velâyet, nübüvvetten a'lâdır" derken, bir velînin bir nebîden üstün olduğunu beyan etmez. O, bir kaynak olarak Velâyet’in, bir fonksiyon olan Nübüvvet’ten daha aslî ve kalıcı olduğunu ifade eder. Zira Nübüvvet, halka dönüktür ve halkla birlikte bir gün son bulur. Velâyet ise Hakk’a dönüktür ve Hak ile birlikte bâkîdir. Peygamberin kendisi de en büyük velîdir.

Füsûs’taki her bir "fass" (bölüm), bu temel üzerine kuruludur. Mesela Kelime-i Dâvûdiyye’de, Hz. Dâvûd’da (a.s.) mülk, hikmet ve nübüvvetin birleşmesi anlatılır.

...Dâvûd (a.s.)da mülk ve hikmet ve nübüvvet (peygamberlik) müctemi' (birleşmiş) oldu. Ve Hak Teâlâ "Ey Dâvûd, muhakkak biz seni yeryüzünde halîfe ettik. Binâenaleyh (bu sebeple) sen hak ve adl ile hükmet!" (Sâd, 38/26) âyet-i kerîmesinde dahi onu istihlâf (halife kıldığını) eylediğini sarâhaten (açıkça) beyân eyledi...

Şeyh-i Ekber’in nazarında Nübüvvet, bâtında velâyet pınarından beslenen, zâhirde ise risâlet nehriyle ümmetleri sulayan kevnî bir ağaç gibidir. Her peygamber bu ağacın bir dalıdır. Fakat bütün dallar, aynı köke, Makâm-ı Mahmûd’da bulunan o "Mişkât-ı Hâtem-i Evliyâ"ya bağlıdır.

Füsûs Işığında Derinlik: Zıtların Birliği

Nübüvvet, Hakk'ın iki elinin, Celâl ve Cemâl'inin, lütuf ve kahrının, tenzih ve teşbihinin bir kalpte ve bir vücutta buluştuğu en yüce tecellîgâhtır. Bu makam, aklın "ya o, ya bu" dediği yerde, irfanın "hem o, hem bu" sırrını fısıldadığı Cem makamı'dır.

Şeyhü'l-Ekber'e göre, Hakk'ın Zât'ı itibariyle âlemlerden münezzeh ve idrak edilemez oluşu, tenzih kapısıdır. "O'nun benzeri hiçbir şey yoktur" (Şûrâ, 11) âyeti bu kapının anahtarıdır. Nebî, bu tenzih bilgisini en saf hâliyle insanlığa getirir. Şeriatın emir ve yasakları, hep bu tenzih idrakini korumak içindir.

Fakat aynı Nebî, aynı vahyin diliyle, "O, işitendir, görendir" (Şûrâ, 11) diyerek, tenzih ettiği Hakk'ın sıfatlarıyla âlemde nasıl tecellî ettiğini de haber verir. "Nerede olursanız olun, O sizinle beraberdir" (Hadîd, 4) buyruğunu bize ulaştırır. Bu da teşbih kapısıdır; yani Hakk'ı halk edilmişler âlemindeki tecellîleri üzerinden bilme yoludur.

Peygamberlik makamının sırrı, bu iki kanadı, tenzih ve teşbihi, bir Muhammedî mîzan üzere dengede tutabilmektir. Nebî, ne sadece tenzihte kalıp Hakk'ı ulaşılmaz bir varlık katına hapseder; ne de sadece teşbihe dalıp, Hâlık ile mahlûk arasındaki farkı ortadan kaldıran bir çözülmeye kapı aralar. O, bir ayağı şeriatın tenzih zemininde sapasağlam dururken, diğer ayağıyla hakikatin teşbih semalarında pervaz eden bir İnsân-ı Kâmil'dir. O, tam bir [abdiyyet](/wiki/abdiyyet) (kulluk) şuuru içinde Hakk'ın mutlak münezzehliğine şehâdet ederken (tenzih), aynı anda Hakk'ın kendi varlığında ve tüm âlemdeki tecellîlerinin de en kâmil mazharı ve şahidi olur (teşbih).

Nebî'nin kalbi, öyle bir berzah'tır ki, hem Hüvviyet'in mutlak gaybından gelen vahyi alacak kadar latîf ve boş (tenzih), hem de bütün kâinatın hakikatlerini yansıtacak kadar geniş ve kuşatıcıdır (teşbih). Nebî, Hakk'a baktığında halkı görmez, halka baktığında Hakk'ı görür. Bu, "iki gözle" bakmaktır. Bir gözüyle Hakk'ın "ahad" (bir) oluşuna, diğer gözüyle isimlerinin "kesret" (çokluk) âlemindeki tecellîlerine bakar. Bu iki bakış, onun kalbinde birleşir ve ortaya "hikmet" çıkar.

Bu zıtların birliği, sâlikin yolculuğunda da en temel meseledir. Sâlik, yola çıktığında önce taklit ve şeriat ile başlar; bu, tenzih ağırlıklı bir yoldur. Yolculuk ilerledikçe, zikir ve tefekkürle kalbi saflaştıkça, sâlikin içinde teşbih kapıları aralanmaya başlar. Her şeyde O'nun bir isminin tecellîsini görmeye başlar. Muhammedî meşrep, sarhoşluktan sonraki ayıklık (sahv), cem'den sonraki fark makamıdır. Sâlik, Peygamber'in sünnetine ve şeriatına sımsıkı sarılarak, yaşadığı o teşbih tecellîlerini tenzih ölçüsüyle dengeler. Evet, her yer O'nun tecellîsiyle doludur, ama kul kuldur, Rab Rab'dır.

Şeyhü'l-Ekber'in Füsûs'ta her bir peygamberin hikmetini bir "fass" yani bir yüzük kaşı olarak sunması da bu yüzdendir. Her nebî, Hakk'ın bir isminin kâmil tecellîgâhıdır. Fakat bütün bu fass'ların yerleştiği yüzüğün kendisi, Hatemü'n-Nebiyyîn olan Hz. Muhammed'in (s.a.v) hakikatidir. O, bütün isimleri ve dolayısıyla bütün zıtlıkları kendinde cem eden "İsm-i A'zam" mazharıdır. O'nun Nübüvvet'i, kendinden önceki bütün nebevî tecellîleri kuşatan ve tamamlayan bir velâyet sırrı taşır.

Nübüvvet'in Füsûs'taki derinliği, onun zıtları birleştiren bu berzahî fıtratında yatar. Sâlikin vazifesi, kendi küçük âleminde, kendi kalbinde, bu Muhammedî mîzanı kurmaya çalışmaktır. Şeriatın tenzih ipine sımsıkı sarılıp, hakikatin teşbih kanatlarıyla manâ âleminde uçmaktır.

Mesnevî-i Şerîf'in Diliyle Nübüvvet

Hazret-i Mevlânâ, Nübüvvet gibi yüce bir makamı kuru tanımlarla anlatmaz. O, hakikati bir tohum gibi kalbe eker; hikâyelerle, temsillerle sular. Mesnevî-i Şerîf'in sayfalarında, Nübüvvet makamının ne olduğunu değil, nasıl yaşandığını, nasıl tecellî ettiğini ve kalpleri nasıl dönüştürdüğünü görürüz.

Nübüvvetin İki Yüzü: Hakikat ve Beşeriyet

Peygamber, Hakk ile halk arasında bir köprüdür. Bir yüzü daima Hakk’a dönüktür, oradan feyz alır. Diğer yüzü ise halka dönüktür; aldığı o sonsuz manaları, beşeriyetin anlayacağı bir dil ile sunar. Hazret-i Pîr, bu hâli anlatırken, Efendimiz'in Hz. Aişe validemize olan muhabbetini ve ona "kellimînî yâ Humeyrâ" (Benimle konuş ey Humeyrâ) deyişini bir anahtar olarak kullanır:

Mustafa (a.s.) geldi ki: "Ey kırmızıcık bana söyle, bana söyle"yi bir hemdem edine. Yani yerlere ve göklere sığmayan bir hakikati taşıyan (s.a.v.) Efendimiz, bu oluş âleminde bu hakikatin hükümlerinin üzerlerine üstün geldiği zamanda, beşeriyet mertebesine inmek ve bu sebeple halkı davetle meşgul olmak için âlem suretlerinden biri olan Hz. Aişe (r.a.) validemizi, yüce zâtlarına hemdem ve arkadaş edinirler ve ona: "Ey latif yüzlü, benimle konuş, benimle konuş!" buyururlardı. Ve bu meşguliyet ile Muhammedî hakikatleri gizlenir ve suret âlemine ait olan nübüvvet yönleri ortaya çıkardı.

"Yere göğe sığmayan hakikat", yani Zât’tan gelen tecellîlerin ağırlığı, Peygamber’in beşerî yönünü neredeyse ortadan kaldıracak bir hâl oluşturur. Nübüvvet görevi ise halk ile hemhâl olmayı gerektirir. O an, Efendimiz (s.a.v.) bir beşer suretine, Hz. Aişe’nin sohbetine sığınır. Bu, hakikatin azametinden beşeriyetin sükûnetine bir tenezzüldür. O sohbet anında, ezici olan "Hakikat-ı Muhammediyye" perdelenir ve halka hitap eden "cihet-i nübüvvet" yani peygamberlik yönü ortaya çıkar.

Bu durum, bir zayıflık değil, kemâlin ta kendisidir. Zira İnsân-ı Kâmil, her mertebenin hakkını verendir. "Dininizin yarısını Humeyra'dan alınız!" hadîs-i şerîfi, bu beşerî suretin, hakikatin nasıl bir mektebi hâline geldiğinin delilidir.

Mevlânâ bu sırrı daha da derinleştirir:

Ey Humeyra, sen na'li ateş içine koy; ta ki senin na'linden bu dağ la'l olsun.

"Na'l", yani ayakkabı, en dış, en dünyevî suretimizi temsil eder. "Ateş" ise ilâhî aşkın ve sohbetin ateşidir. Efendimiz, Humeyra'sına, yani beşeriyet yönüne seslenerek, "Bu dış suretimi, bu beşerî hâlimi sohbetin ateşine koy ki, benim bu dağ gibi olan unsurî varlığım, seninle olan bu temas sayesinde bir la'l, yani kıymetli bir mücevher gibi parlasın, hikmet saçsın" demektedir.

Mucize: Aklın Sınırında Nübüvvetin Tasdiki

Nübüvvet, aklın "bu imkânsızdır" dediği yerde Hakk’ın kudretini gösterir. Buna "mucize" deriz. Mucize, sebeplere ve fıtrat kanunlarına hapsolmuş aklı aciz bırakır. Hazret-i Mevlânâ, mucizeyi, bir peygamberin hakkaniyetini inkâr eden Ebû Cehil inadıyla karşılaştırarak anlatır:

Ebû Cehil, kendi akl-ı maaşına göre avucunda olan taş parçalarının söz söyliyemiyeceğine emîn olduğundan, bunların Resûl-i Ekrem Efendimiz'in nübüvvetlerini tasdîk edemiyeceklerini iddia ederek, bu pek acîb ve gayr-i mümkindir dedi... Onun avucunun içindeki her taş parçası, duraksamadan şehadet getirmeye geldi. "Lâ ilahe" dedi ve "illallah" dedi. "Ahmed Resûlullah" gevherini deldi.

Ebû Cehil'in "akl-ı maaşı", yani geçim aklı, sadece bu dünyanın görünen yüzünü bilir. Ama Nübüvvet, eşyanın hakikatine, onların da Hakk’ı zikreden diline vakıftır. Taşların Kelime-i Şehadet getirmesi, bütün âlemin ve varlıkların, Peygamber’in risaletine şahit olduğunun bir ilanıdır.

Bu mucize bahsi, Hz. Musa kıssasında daha da derin bir boyut kazanır. Firavun'un sihirbazları, hayal ve göz aldanması üzerine kurulu bir ilmin ustalarıdır. Hz. Musa'nın asâsı ise bir mucizedir.

Vaktâki asâ yılan olup sâhirlerin âlât-ı sihirleri olan iplerini ve değneklerini mâddeten yuttu; ve kendisi yine asâ hâline avdet ettiği ve ortada onların âlâtı kalmamış bulunduğu halde asânın hacminde de ziyâdelik görülmedi, sâhirler bunun tamâmen fenn-i sihre muhâlif olduğunu anladılar ve mu'cize olduğuna yakîn hasıl edip derhal Hz. Mûsâ'nın nübüvvetini tasdik ettiler.

Asâ, sihrin "aletlerini", yani ipleri ve değnekleri "maddeten yuttu". Bu, varlığın kurallarını değiştiren bir fiildir. Bu yüzden hakikati arayan sihirbazlar, kendi ilimlerinin aciz kaldığı yerde Nübüvvetin gücünü anladılar ve secdeye kapandılar. Mucize, ilim ehlini, kendi ilminin bittiği yerde teslim olmaya davet eder.

Nübüvvetin Ezelî Kaynağı ve Gayesi: Hakikate Davet ve Hürriyet

Peygamberliğin bir de ezelî hakikati vardır. Bu hakikat, bütün peygamberlerin feyz aldığı "Hakikat-ı Muhammediyye"dir. Mevlânâ, bu sırrı şerh ederken Efendimiz'in şu hadîsine atıf yapar:

Server-i enbiyâ Efendimiz her mertebede ezelden nebîdirler. Diğer peygamberlerin nübüvvet ve velâyetlerine onların imdâd ve îfâzası vâki' olur; ve bilcümle enbiyâ nübüvvet ve velâyette o hazretin nâibidirler. Nitekim hadîs-i şerîfde كنت نبيا و آدم بين الماء و الطين ya'ni “Âdem su ile çamur arasında iken ben peygamber idim” buyrulur.

Bu, Nübüvvetin zaman ve mekân ötesi, vücûdî bir mertebe olduğunu gösterir. Peki, bu yüce hakikatin yeryüzündeki gayesi nedir? Hazret-i Mevlânâ’nın cevabı nettir: Hürriyet.

Mâdemki azadlığa nübüvvet hâdîdir, mü'minlere peygamberlerden âzâdlık vardır. Ey mü'minler taifesi! Sevininiz! Servi ve sûsen gibi azadlık ediniz!

İnsan, nefsinin, heveslerinin, dünya korkularının kölesidir. Peygamberler ve onların vârisleri olan kâmil insanlar, ruhunu bu "cismâniyet ve nefsâniyet âleminin köleliğinden ve esîrliğinden kurtarırlar." Nübüvvet, insanı kendi zindanından çıkarıp Hakk’ın vüs’atına kavuşturan yoldur.

Nübüvvetin Bâtını: Velâyet Sırrı ve Peygamberlerin Birliği

Her peygamberin bir Nübüvvet, bir de Velâyet yönü vardır. Nübüvvet, onun zâhir (dış) görevidir. Velâyet ise bâtın (iç) hâlidir; Hakk ile olan daimi beraberliğidir. Hz. Davud kıssasında bu ince geçişi görürüz:

Dâvud (a.s.) esrâr-ı ilâhiyyeyi ızhâr ve vahdet-i mutlaka makāmından bahs edip, halâyıkın akl-ı maaşlarının yanmasını isterken, onun libâs-ı velâyetinin yakasını, hicâb-ı taayyün-i beşerîsi arkasından birisi çekip, ahkâm-ı nübüvvetine çekti... Kendine geldi, sözü kısa etti. Dudağı bağladı ve halvet-gâha azm etti.

Hz. Davud, Velâyetinin coşkunluğuyla mutlak birlik sırlarını ifşa etmeye başlar. Tam o anda, ilâhî bir ikazla "yakasından çekilir" ve Nübüvvet mertebesinin gereği olan suskunluğa davet edilir.

Bu bâtınî birlik, bütün peygamberler arasında da mevcuttur. Suretleri, zamanları, şeriatları farklı olsa da, getirdikleri hakikatin kaynağı birdir. Onlar, "ma'nâ-yı nübüvvette şahs-ı vâhid hükmünde" yani Nübüvvet manasında tek bir şahıs gibidirler.

"Bahr-ı Kulzüm" ya'ni Bahr-i ahmer bizi gördü yarıldı.” Bahr-i Kulzüm'ün yarılması... Mûsa (a.s.)ın mu'cizesidir. Fakat umûm enbiyâ lisânından beyanı, لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ (Bakara, 2/285) ["Resûllerinden hiçbirini tefrîk etmeyiz"] âyet-i kerîmesinde beyân buyurulduğu [üzere] enbiyâ (aleyhimü's-selâm)ın ma'nâ-yı nübüvvette şahs-ı vâhid hükmünde olduklarına işarettir.

Kızıldeniz'i yaran Hz. Musa'dır, ama bu mucizeyi anlatan sanki bütün peygamberlerdir. Çünkü onlar, ruhların tabibidir. Hepsinin baktığı yer aynı kalp, tedavi ettiği hastalık aynı nefs, davet ettiği kapı aynı Hak kapısıdır.

Mesnevî Ciltlerinden İzler

Ahmed Avni Konuk'un on üç ciltlik Mesnevî-i Şerîf şerhinde Nübüvvet kavramı, farklı ciltlerde ayrı yönleriyle işlenir. Hangi beytin hangi ciltte geçtiğini bilmek, okuyucuya bu deryada bir pusula sunar:

Cilt 7: "'Kalb-zen'den murâd, ehl-i riyâ ve nefis sâhibi olan müddef-i kâzib ve mürşidlik da'vâsında bulunan nâkıslardır. Bunlar nûr-ı nübüvvetin düşmanlarıdır."
Cilt 9: "'Bu izzet ve azamet-i nübüvvet içindeki tevâzu'u gör de nûr-i îmân ile münevver ol!' diye göğsüne vururdu. O secde ederdi, derdi ki: 'Ey zeminin küllü, bu hakîr…"

Mesnevî-i Şerîf Şerhi Cilt 2, Hakîkat-i Muhammediyye'nin gizlenmesi ve cihet-i nübüvvetin zâhir olması bahsini açar. Cilt 3, insân-ı kâmil'in Allah ism-i zâtının mazharı olarak nübüvvetin temeli oluşunu işler. Cilt 4, Hz. Mûsâ ve Hz. Hızır kıssasının nübüvvete kadh vermeyişini gösterir. Cilt 5, kemâl-i nübüvvet ile Mûsâ'nın Hızır'ı talebini şerh eder. Cilt 6, nübüvvete lâyık olmayan hükümlerin reddi. Cilt 7, sahte mürşidlerin nûr-ı nübüvvet düşmanlığı. Cilt 9, azamet-i nübüvvet içindeki tevâzu. Cilt 10, sâlikin nübüvvet yolu boyunca aşması gereken engeller. Cilt 13, ruhâniyet âlemindeki enbiyânın şehâdetleri.

Kavramlar Ağı, Kaynaklar ve Değerlendirme

Kavramlar Ağında Nübüvvet

Nübüvvet hakikati, irfan semasında parlayan ve her biri diğerine ışık veren bir kavramlar ağının merkezidir.

Bu bağların en başında Risalet gelir. Nübüvvet, Hakk'tan gelen haberi almaktır; Risalet ise o haberi halka ulaştırma görevidir. Her resul nebîdir, ama her nebî resul olmayabilir.

Bu vazifenin zirvesi Hz. Muhammed (s.a.v.)'dir. O, hem peygamberlik silsilesini sona erdiren Hâtemü'n-Nübüvvâ hem de bütün nebîlerin hakikatlerini kendi varlığında cem eden en kâmil mazhardır.

Nübüvvet'in bâtını, içsel hakikati ise Velayet'tir. Nübüvvet, Hakk'tan halka bir inişin adıdır. Velayet ise halktan Hakk'a bir yükselişin seyrini ifade eder. Her nebî, kendi zamanının en büyük velîsidir. Teşrîî nübüvvet kapısı kapanmıştır, ancak onun bâtını olan velâyet yolu kıyamete kadar açıktır.

Nübüvvet'in gıdası Vahiy'dir. Vahiy, Zâtî Kelâm'ın, beşerî bir kalbe indirilmesidir. Nebînin davasının doğruluğuna delil olarak Hakk tarafından ona bahşedilen olağanüstü hâllere ise Mu'cize denir. Mu'cizenin zıddı gibi görünen, ancak aslında aynı kudretin farklı bir tecellîsi olan hâl ise İstidrâc'dır. Bu, Hakk'tan yüz çevirmiş kimselere, aldanmaları için verilen olağanüstü yeteneklerdir.

Nübüvvet ağacının dalları olan peygamberler de bu ağın parçalarıdır. Hz. Adem (a.s.), ilk insan ve ilk nebîdir. Hz. Nuh (a.s.), sabrın ve azmin timsalidir. Hz. İsa (a.s.) ise bir "Kelimetullah" olarak Rûh-i İlâhî'nin bir tecellîsidir.

Bu yüce makama ve onun sahiplerine karşı mü'minin edebi ve bağlılığı Salavat ile ifadesini bulur. Salavat, Nübüvvet hakikatiyle kurulan bir bağdır.

Kütüphanedeki Kaynaklar

Bu kütüphanede Nübüvvet kavramı, üç temel direk üzerinde ele alınmıştır.

Birinci direk, Terzibaba Necdet Ardıç Hazretleri'nin sohbet ve eserleridir. Bu kaynaklar, Nübüvvet'i yaşayan bir hakikate dönüştürür ve onun günümüzdeki yansıması olan velîlerin yol göstericiliğini öne çıkarır.

İkinci direk, Şeyhü'l-Ekber İbn Arabî'nin Füsûsu'l-Hikem'idir. Bu eser, Nübüvvet'in hikemî mertebesini, onun vücût mertebelerindeki yerini ve kevnî yapısını ortaya koyar. Füsûs, Nübüvvet ile velâyet arasındaki hassas denge gibi irfan ilminin en derin konularını açıklar.

Üçüncü direk ise Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî Hazretleri'nin Mesnevî-i Şerîf'idir. Mesnevî, Nübüvvet'i akılla değil, aşkla ve hâl ile anlatır. Peygamberlerin kıssaları, insanın kendi nefsiyle olan mücadelesine bir ayna olarak kullanılır. Mesnevî, Nübüvvet'in ruhunu ve ahlâkını kalplere nakşeder.

Bu üç kaynak –sohbetin samimiyeti, hikmetin derinliği ve aşkın coşkusu– bir araya gelerek Nübüvvet hakikatini bütüncül bir şekilde idrak etmemize imkân tanır.

Değerlendirme

Nübüvvet, sadece geçmişte kalmış bir tarihî hadise değil, Hakikat-i Muhammediyye'nin bir tecellîsi olarak her an canlı ve feyzi devam eden bir mânevî makamdır. Şeriat getiren nübüvvet kapısı kapanmış olsa da, onun bâtını olan velâyet yoluyla feyzi ve irşadı kıyamete dek sürecektir.

Nübüvvet'i idrak etmenin gayesi, entelektüel bir merakı gidermek değil, Peygamber ahlâkına bürünmektir. Her peygamber kıssası, insanın kendi içindeki Firavun'la nasıl mücadele edeceğinin, sabrı, teslimiyeti ve Hakk'a olan sonsuz güveni nasıl kuşanacağının bir dersidir. Nübüvvet bahsini okumak, aslında kendi varlık aynamıza bakmak, o aynada Resûlullah'ın (s.a.v.) nurundan bir yansıma bulmaya çalışmaktır. Yolumuz, O'nun yoluna uymak; gayemiz, O'nun ahlâkıyla ahlâklanmaktır. Hakk, cümlemizi bu mirasa lâyık olanlardan eylesin.