Rûh

Rûh, Cenâb-ı Hakk’ın insana kendi Zât’ından bir nefes, bir sır olarak üflediği latîf cevherdir. Kur’ân-ı Kerîm, "Sana rûhtan soruyorlar. De ki: 'Rûh, Rabbimin emrindendir'..." (İsrâ, 85) buyurarak, onun hakikatinin beşerî akılla tam olarak kuşatılamayacağını, ilminin yalnızca Hakk’a ait olduğunu en baştan bize bildirir. Vazifemiz, bu sırrı akıl terazisinde tartmak değil, o sırrın tecellî ettiği kendi varlığımızda onu hissetmek, onunla hemhâl olmaktır. Terzibaba İrfan Mektebi’nde rûh, kuru bir bilgi olarak değil, yaşayan, tecrübe edilen, silsileden silsileye feyzi akan bir hakikat olarak görülür. Bu makale, rûhun ne olduğunu, ne olmadığını, onun beden ve nefs ile olan münasebetini ve mürşidlerin bu yoldaki rolünü, onların kendi lisanıyla anlamayı hedefler.

Kavramın Aslı ve Istılah Mânâsı

Rûh, lügat mânâsıyla “can, hayat, nefes” gibi anlamlara gelse de, ıstılah olarak, yani irfan yolunun dilinde, bu kelimenin ötesinde derin bir hakikati işaret eder. O, halk edilme (yaratılma) âleminden değil, “Emir Âlemi”ndendir. Yani “ol” emriyle varlık sahasına çıkan kesif, maddî âlemin unsurlarından değildir. O, doğrudan Hakk’ın emriyle zuhûr etmiş latîf, nurânî bir cevherdir. Bu yüzden onun hakikatini, bu kesif âlemin duyularıyla, aklıyla anlamak mümkün olmaz.

İnsanın varlık yapısı, iç içe geçmiş katmanlardan oluşur. Aynaya baktığımızda gördüğümüz tek bir suret, aslında nice âlemleri içinde barındırır. Terzibaba Necdet Ardıç Hazretleri bu durumu şöyle izah eder:

Aynaya baktığımızda orada kendimizi ( tek bir kişi ) olarak görürüz. Bu ( tek bir kişi ), her şeyden evvel, bir fizik vücudun kendisi olarak kendisini temsil eder. Aynı özelliklerin sahibi olarak görünen nefsi temsil eder. Aynı özelliklerin sahibi olarak görünen ruhu temsil eder. ... Yani ( tek bir kişi ) olarak görünen fizik vücudumuz 3 vücudun (fiziki – nefsi - ruhi) birden temsilcisidir.

Bu gördüğümüz beden, sadece etten kemikten bir yapı değil; aynı zamanda nefsin ve rûhun da bineğidir. Beden topraktan, kesif âlemden; rûh ise emirden, latîf âlemdendir. Nefs ise bu ikisi arasında bir berzah, bir köprüdür. Yolculuk, bu üçünün birbiriyle olan münasebetini anlamak ve rûhun asli vatanına olan meylini fark edip, nefsi ona tâbi kılmaktır.

Rûh gibi latîf ve nurânî bir hakikatin bu kesif dünyada duyularla idrak edilememesi, varlıkların kendi mahiyetinde gizlidir. Göz, kendi cinsinden olan ışığı görür; kulak, kendi cinsinden olan sesi duyar. Müşriklerin Peygamber Efendimiz’den (s.a.v.) melekleri göstermesini istemeleri, bu hakikati anlamamalarından kaynaklanıyordu. Onlar, latîf ve ruhânî varlıkların, kesif madde gibi görünmesini bekliyorlardı. Bu, nefsânî bir taleptir.

Melekler şehâdet âleminde kesîf varlıklar gibi görünmezler, çünkü latîf ve ruhânî varlıklardır. Ancak, âlem-i hayâl’de muhtelîf sûretlerle sûretlenerek, o âleme dâhil olabilen kimseler tarafından müşâhede edilebilirler. Nefs ve vehîm, melekleri yani mânevî hakîkatleri görmek ister, fakat kendileri zulmanî oldukları için nûranî hakîkatleri göremezler.

Rûhun sırrı da burada yatar. O, şehâdet âleminin, yani görünen dünyanın ölçüleriyle anlaşılamaz. Onu anlamak için, bakış açımızı zâhirden bâtına, dış dünyadan iç dünyaya çevirmemiz gerekir. Terzibaba İrfan Mektebi’nin eserleri de bu gayeye hizmet eder. Ayetlerin ve hadiselerin sadece dış kabuğunda kalmak yerine, onların derûnî, enfüsî (kişinin kendi iç dünyasına ait) ve bâtınî (gizli, içrek) mânâlarına nüfuz etmeyi hedefler. Zira hakikat, satırlarda değil, sadırlarda (gönüllerde) tecellî eder.

Bununla birlikte, zâhirî tefsirler hâli hazırda çokça mevcût olduğundan, çalışmamın odak noktasını âyetlerin iç, derûnî, enfüsî ve bâtınî mânâları oluşturdu.

Bu içsel yolculuğun en büyük ilham kaynağı, Varlık Nûru, Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed Mustafa’dır (s.a.v.). O’nun bulunduğu her yer, O’nun ruhâniyeti ile doludur. O’nun nefesi, O’nun rûhundan yayılan feyiz, kâinatı hâlâ diri tutmaktadır. Terzibaba Hazretleri’nin, eserlerini Medine-i Münevvere’de, O Sultan’ın mânevî huzurunda kaleme alması tesadüf değildir. Bu, rûhun rûha seslenişi, feyzin kaynağından doğrudan alınışıdır.

Bu makam "Kelime-i Risalet" makamı idi. Bu makamın sahibi ve âlemlerin sultanı Resulullah (s.a.v.) uzun süre buralarda yaşamış, gezmiş dolaşmış, ruhanî tesirleri ve kokusu, nefesi, nefhası hep buralara sinmiş ve neticede madde âleminde burada sonsuzluğa emanet edilmişti. O'na bu makamdan başka bir yerde bu kadar yakın olma imkânımız yoktur.

Bu ifadeler, rûhun sadece kişiye özel, kapalı bir kutu olmadığını; aynı zamanda bir feyiz ve ilham kaynağı olduğunu, mekânlara sinen bir tesiri bulunduğunu gösterir. Rûh, aynı zamanda bir bağdır. Kişiyi Rabbine, peygamberine ve o yolda yürüyen kâmil insanlara bağlayan kopmaz bir bağ. Bu bağ o kadar canlıdır ki, zaman ve mekân ötesinde işler. Vefat etmiş bir velînin rûhu, ondan asırlar sonra gelen bir sâlike himmet edebilir. Yazılan bir kitabın mânevî hasılası, o kitabın yazılmasına vesile olan Peygamber Efendimiz’in ve O’nun yolundan giden yüce silsilenin ruhlarına hediye edilebilir. Bu, ruhlar arasında zamanı aşan bir alışveriştir.

İlahi: Bu kitaptan meydana gelecek manevi hasılayı öncelikle Hz. Muhammed (s.a.v.) Efendimizin ve bugünlere kadar gelen yüce silsilenin ruhlarına hediye ettim, kabul eyle ya Rabbi. Âmin.

Bu dua, rûhun ölümsüzlüğünün ve ruhlar âlemindeki canlı etkileşimin en güzel ifadesidir. Beden ölür, toprağa karışır; ama rûh, aslı olan Emr Âlemi’ne döner ve oradaki hayatına devam eder. Dünyada işlenen hayırlar, okunan Fatihalar, yazılan irfan dolu eserler, o ruhların mânevî derecelerini artırır. Bu, Vâkı’a Sûresi’nde anlatılan âhiret hayatının, yani rûhun ebedî yolculuğunun bir sırrıdır. İnsanlar dünyadaki amellerine göre "ashâb-ı yemîn" (sağdakiler) veya "ashâb-ı şimâl" (soldakiler) olurken, bir de "sâbikûn" yani önde olanlar vardır ki, onlar Allah’a yaklaştırılmış seçkin zümredir. Onların alacağı ödüller arasında "bedenî ve ruhî pek çok nimet" sayılır. Rûhun da kendine has nimetleri, kendine has bir gıdası vardır. İrfan sohbetleri ve kitapları, rûhun o gıdasını temin etme gayretidir. Bizler bu eserleri okurken, sadece aklımızı değil, rûhumuzu da beslemiş oluruz. Bu mânevî hasılayı geçmişlerimizin ruhlarına hediye etmek ise, onlarla aramızdaki rûhî bağın en güzel nişanıdır.

Terzibaba'nın Nazarıyla Rûh: Aslı ve Mertebesi

Rûh bahsi, kelimelerin kifayetsiz kaldığı, aklın sınırlarının zorlandığı bir deryadır. Rûh, Cenâb-ı Hakk'ın insana bahşettiği en büyük sır, O'nunla kul arasındaki en mahrem bağdır. Onu anlamaya çalışmak, aslında kendimizi, varoluş sebebimizi ve Rabbimize olan nispetimizi anlamaya çalışmaktır. Rûh, bir eşya gibi tarif edilemez, bir cisim gibi tartılamaz. O, Emir Âlemi'nden bir latîfedir; "Ol!" emriyle değil, doğrudan Hakk'ın Zâtî bir nefesiyle varlık sahasına çıkmıştır.

Terzibaba Hazretleri'nin irfan mektebinde rûhun hakikati, varlık mertebelerinin en tepesinden, yani Zât-ı Baht'ın (mutlak, hiçbir kayıtla kayıtlanmamış Zât) amâ (körlük, bilinmezlik) perdesinden başlar. Bu öyle bir mertebedir ki, orada ne isim, ne sıfat, ne de bir tecellîden bahsedilebilir. Orası, her türlü taayyünden münezzeh olan mutlak gayb âlemidir. Rûhun aslı, işte bu Zât denizinden bir damladır. O, bu en yüce kaynaktan tenezzül ederek, yani mertebe mertebe inerek âlemlerde görünür hâle gelmiştir.

Rûh’un Aslı: Zât Mertebesinden Tenezzülü

Varlık, Hakk'ın kendi Zât'ından sıfatlarına, sıfatlarından isimlerine, isimlerinden de fiillerine doğru bir tecellî seyrinden ibarettir. Rûh da bu seyrin en latîf, en nûrânî yolcusudur. Terzibaba Hazretleri, Kelime-i Tevhîd'in bâtınî açılımını yaparken bu mertebeleri bir harita gibi önümüze serer:

الله َ لا اله الا “lâ ilâhe illâ allah” Sevadı Azam a’ma’iyyet Zatül Baht tecellisi Hüvviyet - Beytullah - Alemler ahad’iyyet inniy’ yet – ene iyyet Kur’an ve İnsan Kur'an ve İnsan kelimesinin tecellisi "lâ ilâhe illâ allah" ilâhlık olarak zuhur eden peygamberi "la ma'bude illâ allah" vahidiyet olarak zuhur eden peygamberi Muhammed Habibullah (s.a.v.) (zât) ✨ ✨ Sade T rk e flash 1.9s (Zât) kelimesinin tecellisi "Allah'tan başka nitelenen yoktur" (la mevsufe illâ allah) rahmaniyet olarak ortaya çıkan peygamberi "Rahman'dan başka nitelenen yoktur" (la mevsufe illa rahman) (sıfat) İsa İbn Meryem Resulullah İsa Ruhullah kelimesinin tecellisi "Allah'tan başka var olan yoktur" (la mevcude illâ allah) rububiyet (terbiye edicilik) olarak ortaya çıkan peygamberi "Rab'den başka var olan yoktur" (la mevcude iller rab) (isimler) Musa-yı Kelim Resulullah kelimesi tecellisi “lâ ilâhe illâ allah” uluh’iyyet zuhur edici peygamberi “la ma’bude illâ allah” va

Bu şema, rûhun yolculuğunun özeti gibidir. En tepede, her türlü idrakin ötesindeki Sevâd-ı Azam (Büyük Karaltı), a'mâ'iyyet ve Zât-ı Baht mertebesi vardır. Burası, Hakk'ın kendi kendine olduğu, "henüz hiçbir şey yokken Allah vardı" hakikatinin işaret ettiği makamdır. Rûhun kökü, bu bilinmezliktedir.

Bu mutlak birlik ve gayb hâlinden ilk taayyün (belirme, açığa çıkma), Ahadiyyet mertebesidir. Ahadiyyet, Zât'ın kendi birliğini bilmesidir; ancak bu bilişte henüz çokluk yoktur. Ardından Vâhidiyyet mertebesi gelir ki, burada ilâhî isimler ve sıfatlar, yani bütün varlığın tohumları olan hakikatler, ilm-i ilâhîde belirir. Bu tohumlara A'yân-ı Sâbite (sabit hakikatler) denir.

Hz. İsa'ya "Ruhullah" denmesinin sırrı da burada yatar. Yukarıdaki şemada görüldüğü gibi, Hz. İsa'nın mertebesi, "la mevsufe illâ allah" (Allah'tan başka nitelenen yoktur) hakikatinin tecellî ettiği "sıfat" mertebesidir. Rûh, Zât'ın bir sıfatı olan Hayat'ın en kâmil tecellîsidir. Bu yüzden Hz. İsa, ölüleri diriltme gibi Hayat sıfatının en bariz mucizelerini göstermiştir. O, rûhâniyetin ete kemiğe bürünmüş halidir. Fakat seyrin kemâli, Zât mertebesinin tecellîsi olan Hz. Muhammed Mustafa (s.a.v.) Efendimizdedir. O, "lâ ilâhe illâ allah" hakikatinin, yani Zât tecellîsinin mazharıdır. Rûh, Zât'tan tenezzül eder, sıfat ve isimler âleminde belirginleşir ve nihayet fiiller âleminde, yani bu gördüğümüz şehâdet âleminde insan bedeniyle birleşir.

Halîfenin Zuhûru: İnsanın Rûhânî Hakikati

Bu latîf sır olan rûhun, toprak gibi kesif bir bedene yerleştirilmesinin sebebi, insanın "halîfe" olarak halk edilmesinde gizlidir. Âlemler, Hakk'ın isim ve sıfatlarının birer aynasıdır, ancak bu aynaların hiçbiri, Zât'ın tecellîsini bütünüyle yansıtma kabiliyetine sahip değildi. Zâtî tecellîye mahal olacak, O'nun bütün isim ve sıfatlarını kendinde toplayacak câmi' (kapsayıcı) bir varlığa ihtiyaç vardı. İşte o varlık, insandır.

Terzibaba Hazretleri, Hicr Sûresi'ndeki âyetleri şerh ederken bu hakikati şöyle dile getirir:

İnsânın hilkatinin üçüncü aşaması , insânın zûhura gelişinin başlangıcı, Bakara Sûresi 2/30 âyetinde târif edilir: “ Ve iz kâle rabbuke lil melâiketi innî câilun fîl ardı halîfeh ” “ Hani Rabbin meleklere, ‘Muhakkak ki ben arzda bir halîfe ceâl edeceğim’ demişti .” ... “ Halîfe ceâl etmek ” ifâdesiyle Âdem’in ilmî ve ruhânî programı, “ beşer halk etmek ” ifâdesiyle de bu programın faaliyet sahasına gelişi belirtilmektedir. “ Beşer ” kelimesi, insân varlığının ef’âl yâni madde âlemindeki hâlini, cismânî ve nefsânî yönünü târif eder. “ Halîfe ” ise “ardından gelen” anlamındadır ve insân varlığının sıfât mertebesindeki bâtınî ve rûhânî hâlini ifâde eder.

"Beşer" olmak bizim toprağa bakan, fânî yönümüzdür. "Halîfe" olmak ise Hakk'a bakan, ebedî ve rûhânî yönümüzdür. İnsan, bu ikisinin birleştiği berzah noktasıdır. Cenâb-ı Hakk, meleklere yani kâinattaki faal kuvvetlere, kendi Rabb-ı Hass'ının, yani o varlığa özel tecellî edecek olan Rab isminin bir mazharını halk edeceğini bildirmiştir.

Özetle, Rabb-ı Hass, Zât tecellîsine mahall olacak bir varlık halk edeceğini, o mülkte faal olan kuvvetlere (meleklere) haber vermektedir.

Bu halîfenin diğer varlıklardan üstünlüğü ve meleklerin dahi ona secde etmesinin sebebi de yine aynı sûrede cevaplanır:

Fe izâ sevveytuhu ve nefahtu fîhi min rûhî fekaû lehu sâcidîn. “Onu düzenleyip içine ruhumdan üflediğim zaman, onun için hemen saygı ile eğilin”.

Secde emri, Âdem'in çamurdan olan "beşer" suretine değil, o suretin içine üflenen "Rûh-u Sultânî"yedir. O rûh, "min rûhî" yani "rûhumdan" ifadesiyle doğrudan Hakk'a izafe edilmiştir. Bu, bir parçanın bütünden kopması gibi değil, güneşin ışığının aynaya yansıması gibidir. Ayna, güneşin kendisi değildir ama güneşin ışığını ve sıcaklığını taşır. İnsan da o ilâhî rûh sayesinde Hakk'ın isim ve sıfatlarını yansıtan bir ayna olur. İnsanın şerefi ve hilâfetinin sırrı bu "nefh-i ilâhî"de, yani ilâhî üflemede gizlidir.

Kâinat ve İnsan: Hakk’ın Konuşan Lisanları ve Okunan Kitapları

Rûhun bu ilâhî menşeini anladıktan sonra, etrafımızdaki âleme ve kendi iç dünyamıza bakışımız değişir. Artık kâinat, tesadüflerin eseri olan cansız bir nesneler yığını değil, her zerresiyle Hakk'ı tesbih eden, O'nun isimlerini zikreden canlı bir kitaptır. Terzibaba Hazretleri bu kitabı "Kitab-ül Mübîn" (Apaçık Kitap) olarak isimlendirir. İnsan ise, bu büyük kitabın bütün mânâlarını içinde toplayan "Kur'ân-ı Nâtık"tır (Konuşan Kur'an).

2 -İnsân-ı Kâmil=“Elif, Lâm, Mîm” Kitabı. 3 -Bu âlemler=Kitab-ül Mübîn: Zâhir isminin açılımı dır. 4 -Kûr’ân-ı nâtık (Konuşan Kûr’ân) dır. Konuşan Kûr’ân, ve Susan Kûr’ân hadîs-i Şerîf’de belirtildiği gibi kardeştirler.

Bu iki kitap, yani kâinat ve insan, birbirinden ayrı değildir. Biri âfâkî (dış dünyadaki), diğeri enfüsî (iç dünyadaki) âyetlerdir. Arif, bu iki kitabı birlikte okuyabilen kişidir. Gökyüzünün direksiz duruşunda Hakk'ın "Kayyûm" ismini okurken, kendi kalbinin mânevî yükselişini müşahede eder. Denizlerin enginliğinde "Rahmet" sıfatını tefekkür ederken, kendi içindeki ilâhî bilginin sonsuzluğunu hisseder.

Haddizatında zâhir âlemde (âfâk) görülen her bir kudret eseri, insanın iç dünyasında (enfüs) da bir hakikate tekabül eder. Göklerin katman katman yükselişi, kalbin mânevî mertebelerde derece derece yükselişini; yeryüzünün yayılıp sükûnet bulması ise nefsin itminan hâlini temsil eder. ... Böylece âfâkta görülen her bir işaret, enfüste bir hakikate karşılık gelir.

Bu okuma sadece bir zihin faaliyeti değildir. Keşif ehli için bu, bir işitme ve müşahede hâlidir. Onlar, sadece insanın değil, bütün varlığın bir rûhu olduğunu ve kendi lisanıyla Hakk'ı zikrettiğini bilirler.

Âlemin suretleri Hakk’ın zahiridir... Onlardan kelamın zuhura çıkması dahi hallerinin gerektirdiği yönledir. Bu suretlerin cümlesinden konuşan Hakk olduğundan her birisi ayrı ayrı Hakk’ın birer lisanıdır... Nitekim Cenab-ı Şeyh (r.a.) Fütuhat-ı Mekkiye’sinin 12. babında buyururlar ki; nebat ve cemadın ruhları vardır. Ehli keşiften gayrisinin idrakinden batındır... Zira biz konuşan lisan ile taşların Hakk’ı zikrettiklerini kulaklarımızla işittik buyurur.

Cansız sandığımız bir taşın bile bir "madenî rûh"u, bir bitkinin "nebâtî rûh"u, bir hayvanın "hayvânî rûh"u vardır. Hepsi kendi mertebesince Hakk'a hamd eder. İnsanın farkı ise, kendisine üflenen "Rûh-u Sultânî" ile bütün bu mertebeleri kendinde toplaması ve Zât mertebesi itibarıyla hamd etmesidir.

İnsan mertebesinde وَنَفَخْتُ hakikatiyle Zat’ından Zat’ına olmuş oluyor ki en üstün kemalat insanın yapmış olduğu hamddır.

İnsân-ı Kâmil, bu hakikatle kâinatın tesbihini kendi varlığında birleştiren ve bütün âlemlerin lisanıyla konuşan kişidir. O, Hakk'ın hem aynası hem de lisanıdır.

Nihâî Gaye: Zât Cennetleri ve Rûh’un Vuslatı

Rûh, geldiği o yüce kaynağa, Zât âlemine bir özlem duyar. Bütün seyr-i sülûk, bu özlemin, bu ilâhî aşkın yolculuğudur. Sâlikin gayesi, şeriatın vaat ettiği nimet cennetlerinin ötesinde, hakikat ehlinin arzuladığı "vuslat" yani kavuşma hâlidir. Bu kavuşmanın en üst mertebesi, Terzibaba Hazretleri'nin "Zât cennetleri" olarak tarif ettiği makamdır.

Ve bunlardan başka cennetler dahi vardır ki, onlara “zât cennetleri” derler. O da hâs kullarına, Rabbü’l-erbâb olan Allah zü’l-Celâl Hazretlerinin ve her birinin erbâb-ı müteferrikadan kendisine âit olan Rabb’in tecellî-i zât ile zuhûrundan ve kulun zâtta, kendi zâtının mahvı ile o cennetlerde örtülmesi-perdelenmesinden ibârettir.

Zât cenneti, bir mekân değil, bir hâldir. Kulun kendi izâfî varlığının, vehmî benliğinin, Hakk'ın Zât tecellîsi karşısında "mahv" olması, yani yok olmasıdır. Bu yokluk, bir hiçlik değil, damlanın deryaya karışması gibi, aslına rücû etmektir. Artık gören, görünen ve görüş birdir. Bu, "Hakk ile Hakk olmuş mü'minler"in makamıdır.

Bu makamın temelinde, varlıkta Hakk'tan başka bir mevcudiyetin, bir "gayriyyet"in (başkası olma) bulunmadığı idraki yatar. Bütün bu gördüğümüz suretler, âlemler, varlıklar, O'nun Zâhir isminin tecellîleridir. Hakikat aynasına baktığında gördüğün suret, senden "gayrı" değildir. O, senin kendi hakikatinin bir yansımasıdır.

Binâenaleyh şahs-ı muhâzî (karşıdaki kişi), âyineye nazar ettiği vakit, gördüğü sûretten kendisinde bir ilim peydâ oldukda (bilgi oluştuğunda), o, bu ilmi gayrdan ahz etmiş olmaz (almış olmaz). Binâenaleyh mütekellimûnin tevehhüm ettikleri (kuruntu yaptıkları) gayriyyet yoktur ki, Hakk’a cehl ve acz isnâdı lâzım gelsin.

Rûhun yolculuğu, bu gayriyyet perdesini yırtıp, her şeyin ve herkesin Hakk'ın birer tecellîsi olduğunu müşahede etmektir. Bu yolculuk, "seyr-i fillâh"tır, yani Allah'ta seyr etmektir ve bu seyrin sonu yoktur. Çünkü Hakk'ın tecellîleri sonsuzdur. Rûh, Zât'tan gelmiştir ve yine Zât'a döner; ancak bu dönüş, O'nun sonsuz kemâlâtında ebedî bir seyir hâlidir.

Terzibaba Geleneğinde Rûh'in Yaşanması

Rûhu sadece bir akıl melekesiyle kavranacak, kitâbî bir bilgi olarak görmek, hakîkatine en büyük perde olur. Rûh, donmuş bir harita değil, içinde seyr edilen bir deryâdır. Onun sırrına vâkıf olmak, hakkında okumakla değil, o sırrın içinde "olmakla" mümkündür. Bu "olma" yolculuğuna tasavvuf dilinde seyr-i sülûk denir. Bu yolculuk, Rûh'un aslına, yani "Emr-i İlâhî" oluşuna doğru bir geri dönüştür. Bu, bedenin topraktan gelip toprağa dönmesi gibi, Rûh'un da geldiği Emr âlemine, kendi vatan-ı aslîsine doğru yaptığı bir hicrettir.

Bu yolculuk, körü körüne, tek başına çıkılacak bir sefer değildir. Tehlikeleri, tuzakları, hayâl ile hakîkatin birbirine karıştığı menzilleri vardır. Bu sebeple, yolcuya bu deryâyı daha önce geçmiş, girdaplarını bilen, sâlim varılacak sâhili tanıyan bir Kaptan lâzımdır. O kaptan, mürşid-i kâmil'dir. O, sâlikin elinden tutan, kalbine nazar eden, Rûh'un üzerindeki nefs ve dünya tozlarını silkeleyen bir cilâ ustasıdır.

Nûh'un Gemisi: Mürşid Kaptanlığında Seyr-i Sülûk

Hakîkat yolculuğu, bir gemi yolculuğuna benzer. Sâlikin bedeni o geminin tahtaları, aklı ise o gemiyi idâre etmeye çalışan acemi bir tayfadır. Lâkin bu geminin dalgalı bir denizde, yani kesret âleminin keşmekeşinde batmadan ilerlemesi için ehil bir kaptana ihtiyacı vardır. Terzibaba Hazretleri'nin işaret ettiği o kaptan, sâlikin Rûh'unu selâmete çıkaracak olan mürşid-i kâmildir.

Bu geminin kaptanı sâlikin götürücüsü olan mürşid-i kâmil 'dir. Gemiye binerken, bizi oraya kadar getirmiş olan hayvânlar arkada bırakılmaz (nefs, ameller ve şerîat ahkâmı terk edilmez), onlar da terbiye edilmiş olarak gemiye bindirilir, birlikte seyr edilir.

Yolculuk, nefsi, amelleri, şerîatın zâhirî hükümlerini geride bırakmak değildir. Bilâkis, onları da terbiye ederek, arındırarak gemiye, yani beden ve varlık bütünlüğüne almaktır. Nefs, artık gemiyi batırmaya çalışan bir isyankâr değil, terbiye edilmiş, hizmete koşulmuş bir yol arkadaşı olur. Ameller, gösteriş için yapılan yükler değil, gemiyi ilerleten kürekler hâline gelir. Bu, Nûh Aleyhisselâm'ın gemisine her cinsten bir çift almasının enfüsî, yani içsel mânâsıdır. Sâlik, kendi varlık gemisine, terbiye ettiği bütün kuvvelerini alarak, mürşid kaptanlığında Tûfan'dan, yani nefsânî arzuların ve vehimlerin boğucu selinden kurtulur.

Bu yolculuğa çıkma kararı, sıradan bir pişmanlık değildir. Bir hatadan dönmek olan "tövbe"den daha derin bir yöneliştir ki, buna "enâbe" denir. Yüzünü, bütün varlığını, mâsivâdan, yani Hakk'ın gayrı olan her şeyden çevirip yalnızca O'na dönmektir.

Bu yüzden âyet "tâbe ilallâh" (Allâh'a tövbe etti) değil "enâbe ilallâh" (Allâh'a yöneldi) der; buradaki dönüş, bir hatâyı terk etmek değil, yüzünü bütünüyle Hakk'a çevirmektir.

Bu yöneliş, sâlikin hayatındaki en kutlu başlangıçtır ve her mertebede ona müjdeler sunulur. Şerîat kapısındaki sâlike müjde, cehennemden kurtulup cennete girmektir. Tarîkat yolcusuna müjde, kesret perdelerinin aralanması, fenâ fillâh'a ermektir. Hakîkat ehlinin müjdesi, bakâ billâh ile her an Hakk ile diri olmak, O'nun yeryüzündeki halîfesi olma sırrına ermektir. Rûh, bu mertebelerin her birinde bir kabuk daha kırar, bir perde daha aralar ve kendi aslî parlaklığına biraz daha yaklaşır.

Kalbin Cilâsı: Zikir, Mücâhede ve Nefsin Tufanı

Mürşidin gemisine binen sâlikin eline ilk verilen âlet, zikirdir. Kalp, zamanla paslanmış, tozlanmış bir aynaya benzer. Üzerindeki pas, dünya sevgisi, nefsânî arzular, gaflet ve vehimlerdir. Zikir, bu pası söken, aynayı parlatan cilâdır. Lâkin bu cilâlama işi, zahmetsiz değildir. Riyâzet ve mücâhede, yani nefsin isteklerine karşı durma ve hakîkat için çabalama cefâsını gerektirir. Terzibana'nın lâtifeli bir üslupla dikkat çektiği gibi, sâlikin bu cefâdan kaçması, şaşılacak bir durumdur.

Ya’ni “Kalbinin safasmı ve temizliğini isteyen bir sâlikin, mürşid-i kâmil tarafından kalbine cilâ vermek için riyâzet ve mücâhede cefâsından kaçmasına taaccüb ederim; zîrâ bir kimsenin istediği şeyin esbâb-ı husûlünden kaçması, şâyân-ı taaccübdür.”

Sâlik zikre ve mücâhedeye devam ettikçe, kalbinde bir hareketlenme başlar. Bu, enfüsî âlemde bir "vâkıa"dır, bir "olay"dır. Zikrin galebesi, yani sâlikin bütün varlığını kaplamasıyla, artık şuur hâlinden müşâhede hâline, yani bilmekten görmeye geçiş başlar.

Bu itibarla vâkıa, sâlikin zikrin galebesiyle şuur hâlinden müşâhede hâline intikal etmesidir. Başlangıçta müphem gibi görünen bu tecellî, zamanla keşif ve idrake dönüşür. Bu süreçte zuhûr eden hâller, Hakk’ın kalbi tedrîcî biçimde terbiye edişinin alâmetleridir.

Bu müşâhede hâli derinleştikçe, sâlikte kurb-i nevâfil denilen hâl zuhûr eder. Bu, kulun yaptığı nâfile ibadetler ve zikirlerle Hakk'a o kadar yaklaşmasıdır ki, Cenâb-ı Hakk'ın onun gören gözü, işiten kulağı, tutan eli olması sırrıdır. Bu, kulun ilâhlaştığı anlamına gelmez. Bu, kulun kendi benliğinden soyunup Hakk'ın sıfatlarının tecellîsine tam bir ayna olması demektir. Artık o, kendi nefsinin kulağıyla değil, Hakk'ın "Semî" sıfatının kendisindeki tecellîsiyle işitir.

Kulum Bana nâfilelerle yaklaşmaya devâm eder, nihâyet Ben onu severim. Onu sevdiğimde ise onun işiten kulağı, gören gözü, tutan eli, yürüyen ayağı olurum.

Bu arınma sürecinin en çetin ama en bereketli merhalelerinden biri, sâlikin kendi içindeki "Tûfan"ı yaşamasıdır. Bu, Nûh'un kavmini helâk eden suyun, sâlikin iç âleminde tecellî etmesidir. Bu su, "ilâhî ma'rifet ve hayât suyu"dur. Bu suda boğulanlar ise, nefs-i emmâre'ye, yani kötülüğü emreden nefse ait kibr, hased, riyâ gibi kötü huylardır.

...tûfanda boğulmak, nefs-i emmâreye âit bazı düşük hâl ve ahlâkların "ilâhî ma'rifet ve hayât suyu"nda boğulmasıdır, diyebiliriz. Bu arınmanın neticesinde sâlikin iç dünyâsında yeni bir başlangıç meydana gelir.

Tûfan sonrası arınmış topraklar gibi, sâlikin kalbi de mârifet tohumlarının yeşereceği temiz bir arsa hâline gelir. Rûh, artık nefsânî sıfatların karanlığından kurtulmuş, kendi nûrunu yansîtmaya başlamıştır.

"Kendini Bilen Rabbini Bilir": Tenzih ve Teşbihin Mîzânı

Seyr-i sülûkun nihâî gâyesi, "Men arefe nefsehû fekad arefe Rabbehû" yani "Nefsini bilen, Rabbini bilir" sırrına ermektir. Zîrâ Rûh, kendi hakîkatine vâkıf oldukça, geldiği Kaynağ'ın da hakîkatine ârif olur. Lâkin buradaki "nefsini bilmek", psikolojik bir tahlil yapmaktan çok öte bir idrâktir. Terzibana'nın vurguladığı gibi, bu, sıradan bir "bilmek" değil, "ârif olmak"tır.

Onun için nefsine “arif” olan diyor kendisini bilen demiyor “men arefe nefsehu” yani nefsine arifse ve kendi varlığını oluşumunu bu koşullar içinde tanıyorsa, melekûtunu yani kendindeki melekliğini şeytanlığını, halifeliğini, beşeriyetini, toprağını, ruhunu, bunun nurunu, kim kendi varlığını tanıyorsa Rabbinı ancak o tanır başka yolu yoktur.

Kendindeki bu katmanları, bu ilâhî ve beşerî veçheleri tanımayan bir kimsenin, Cenâb-ı Hakk'ı hakkıyla tanıması ve O'nu noksan sıfatlardan tenzîh etmesi nasıl mümkün olabilir? Kendi varlığının hakîkatinden habersiz olanın, Varlığın Hakîkati hakkında söylediği her söz, bir zandan ibâret kalır.

Henüz kendini tanımayan bir birim Hakk’ı nasıl gerçek mânâda tanıyabilecek ve O’nu noksanlardan nasıl tenzîh edecektir? Çok çoook düşünse bile Allah’ı neden ve nereden tenzîh edecektir?

Gerçek tenzih (Hakk'ı her türlü eksiklikten ve yaratılmışlığa benzemekten uzak tutma) önce sâlikin kendi nefsinden başlar. Hakîkat ehli, âlemdeki varlığın Hakk'ın varlığından başka bir şey olmadığını anladığında, önce kendi eski, perdeli düşüncesinden kendini tenzîh eder. Buna "Tenzîh-i Vahdet" denir.

Bu yolculukta Rûh, iki kanatla uçar: Tenzih ve teşbih. Tenzih, "Hiçbir şey O'nun misli gibi değildir" (Şûrâ, 42/11) âyetinin sırrıyla Hakk'ı aklın ve hayâlin idrâk edeceği her şeyden münezzeh kılmaktır. Teşbih ise, "Nereye dönerseniz Allah'ın vechi (yüzü, Zât'ı) oradadır" (Bakara, 2/115) âyetinin sırrıyla, varlıklardaki ilâhî cemâli seyretmek, her sûrette O'nun Esmâ ve Sıfat'larının tecellîsini görmektir.

Sâlik, yolun başında bu ikisi arasında gider gelir. Sadece tenzîhte kalırsa Hakk'ı ulaşılmaz, ötelerde bir varlık sanır, bu bir tür uzaklaşmadır. Sadece teşbihte kalırsa, her gördüğü tecellîde takılır, Esmâ'da kalıp Müsemmâ'ya, yani ismin sahibine ulaşamaz, bu da bir tür şirke kapı aralar. Kemâl, bu iki kanadı tevhid etmek, yani birleştirmektir. Bu, hem "O, her şeyden münezzehtir" diyebilmek, hem de "Her şey O'nunla kâimdir" idrâkine varmaktır. Bu, Muhammedî mîzândır, Cem makamıdır. Rûh, bu dengeyi bulduğunda, hem Hakk'ı halkta, hem halkı Hakk ile görmeye başlar. Bu, Rûh'un kendi merkezini bulduğu, selâmete erdiği makamdır.

Vahdetin Selâmeti, Kesretin Azâbı: İki Adamın Hâli

Rûh'un bu yolculuktaki temel mücâdelesi, kesretten vahdete, çokluktan Bir'liğe doğrudur. Kur'ân-ı Kerîm, bu hâli pek güzel bir misâl ile anlatır. Bu misâl, sâlikin iç dünyâsının bir haritası gibidir.

Allâh, (müşrikle mü'mini) şöyle bir misalle anlatır: Bir adam ki, onun birbiriyle geçinemeyen, çekişen birçok ortağı vardır. Bir de sadece bir kişiye bağlı olan bir adam vardır. Bu ikisinin durumu hiç bir olur mu? Hamd Allâh'a mahsûstur. Fakat onların çoğu bilmezler.

İlk adam, henüz Rûh'u nefsânî arzuların esâretinde olan sâlikin hâlidir. Onun "çekişen ortakları", nefsânî istekleridir. Biri makam ister, diğeri şehvet; biri mal ister, diğeri şöhret. Kalp, bu çekişen efendiler arasında parçalanmıştır. Bu, bir iç savaştır. Terzibaba'nın Haşr Sûresi'nden yaptığı enfüsî tefsirde bu hâl ifade edilir:

"Be’suhum beynehum şedîd: Nefsin 'hevâ'ları birbiriyle çarpışır. Biri 'irfan' ister, diğeri 'şehvet'. Bu, onun iç savaşıdır." "Kulûbuhum şettâ: Nefsin lâtifeleri (kalp, ruh, sır) birbiriyle uyumsuzdur. Biri Hakk'ı zikreder, diğeri mâsivâyı. Bu, onun 'kesret' içindeki perişanlığıdır."

Bu adam, hayâl ve vehmin zindanında, kesretin azâbı içinde kıvranır. Huzuru yoktur, selâmeti yoktur.

İkinci adam ise, Rûh'u vahdete ermiş, kalbini tek bir Efendi'ye, Cenâb-ı Hakk'a teslim etmiş olan kâmil insanın, yahut o yoldaki sâdık sâlikin misâlidir. Onun tek bir gâyesi vardır: Hakk'ın rızâsı. Kalbi bölünmemiştir, huzur içindedir. O, hakîkatin cennetinde yaşamaktadır. Bu yüzdendir ki, âyetin sonunda "Elhamdu lillâh" (Hamd Allâh'a mahsustur) buyrulur. Çünkü hakîkî hamdı, ancak kalbini ve Rûh'unu bu şekilde vahdet ipiyle birlemiş olan ikinci adam edâ edebilir.

Bu ifâde misâli tamamlar; gerçek hamdı ancak vahdet ehli ikinci adamın yapabileceğini ifâde eder. "Lillâhi" (Allâh içindir) ifâdesi, hamdin gerçek sâhibinin ve gerçek yapanının Allâh olduğunu bildirir. Kul, fenâ fillâh'a ulaşmadan yaptığı hamde kendi varlığını karıştırır; o zaman hamd tam olmaz. Hakîkî hamd, kulun ortadan çekilip Hakk'ın kendi kendini hamd etmesidir.

Ancak âyetin de belirttiği gibi, "onların çoğu bilmezler". Gözleri görür ama basîretleri perdelidir. Misâli işitirler ama mânâsına geçemezler. Rûh'un bu selâmet yolculuğundan habersiz, kesretin çekişen efendilerine hizmet ederek ömürlerini tüketirler.

Terzibaba geleneğinde Rûh'un yaşanması, bu ikinci adam olma yolculuğudur. Mürşid kaptanlığında, zikir cilâsıyla, mücâhede ateşiyle, nefsânî sıfatları mârifet tûfanında boğarak, kalbi kesretin perişanlığından kurtarıp vahdetin selâmetine eriştirme sanatıdır. Rûh, bu yolculuğun sonunda, üzerine giydirilen bütün fânî elbiselerden soyunur ve geldiği yer olan "Emr" âleminin sırrına, kendi aslî hakîkatine bir ayna olur. Gayret kuldan, tevfîk Cenâb-ı Hakk'tandır.

Füsûsu'l-Hikem'de Rûh

Terzibaba Hazretleri'nin işaret ettiği hakikatlerin köklerini aradığımızda, yolumuz kaçınılmaz olarak Şeyh-i Ekber Muhyiddin İbn Arabî Hazretleri'nin eseri Füsûsu'l-Hikem'e çıkar. Bu eser, peygamberlere bahşedilen hikmetlerin birer mücevher gibi sunulduğu bir hazinedir. Rûh bahsine gelince, Şeyh-i Ekber bu sırrı en berrak şekilde Îsâ Aleyhisselâm'a verilen hikmetin mührünü taşıyan fasılda, yani "Kelime-i Îseviyye"de açar.

Füsûs'taki her bir peygamber, sadece tarihî bir şahsiyet değil, aynı zamanda ilâhî bir ismin, bir hakikatin ve bir mertebenin mazharıdır. Îsâ Aleyhisselâm'ın zuhûru, doğrudan doğruya "rûh" sırrıyla iç içedir. Çünkü onun varlığa gelişi, beşerî bir babanın aracılığı olmaksızın, doğrudan doğruya bir "nefha", yani ilâhî bir üfürülüş ile gerçekleşmiştir. Bu olay, rûhun mahiyetini anlamak için bir anahtar sunar.

Şeyh-i Ekber, rûhu bir "emr-i ilâhî" olarak tanımlar. Kur'ân-ı Kerîm'in "Rûh, Rabbimin emrindendir" (İsrâ, 85) beyânı, bu meselenin temelidir. "Emir" kelimesi, "halk" kelimesinin mukabilidir. Halk etmek, sebepler âleminde, bir madde ve müddet ile, tedrîcen bir şeyi meydana getirmektir. Bedenimiz, "halk âlemi"ne aittir; topraktan, sudan, yani anâsırdan halk edilmiştir. Lâkin rûh, Emir Âlemi'ndendir. O, "Ol!" emriyle, bir anda, sebepsiz ve maddesiz olarak varlık sahasına çıkan latîf bir cevherdir.

İbn Arabî Hazretleri, Îsevî hikmette bu durumu Meryem anamızın kıssasıyla izah eder. Cebrâil Aleyhisselâm, Meryem'e "düzgün bir beşer" sûretinde görünmüştür. Cebrâil, özü itibariyle bir rûhânî varlıktır, maddesi yoktur. Ancak Meryem'in karşısına, onun beşerî idrakine uygun bir şekilde, yani bir erkek sûretinde tecellî etmiştir. Bu, tenzih-teşbih dengesi'nin en güzel misallerinden biridir. Hakk'ın elçisi olan Rûh (Cebrâil), beşer sûretinde teşbih (benzetme) perdesine bürünmüştür.

Meryem'in bu sûretten ürkmesi ve Allah'a sığınması, onun nefsânî bir temastan değil, ilâhî bir tecellîden gebe kalacağının işaretidir. Cebrâil, "Ben yalnızca, sana tertemiz bir erkek çocuk bağışlamam için Rabbinin bir elçisiyim" (Meryem, 19) dediğinde, aslında kendi rûhâniyetini değil, kendisini gönderen Hakk'ın emrini dile getirir. Üfürme (nefh), Cebrâil vasıtasıyla olsa da, hakikatte Hakk'ın "Muhyî" (Hayat Veren) isminin bir tecellîsidir.

Böylece Îsâ Aleyhisselâm, iki cihetten varlığa gelmiştir:

1. Rûhânî Cihet (İlâhî Peder): Cebrâil'in getirdiği ilâhî nefha, onun rûhunun menşeidir. Bu yüzden o, "Rûhullah" (Allah'tan bir rûh) olarak anılır. Bu, onun göksel, semâvî, emir âlemine ait olan "baba"sıdır.
2. Beşerî Cihet (Cismânî Anne): Meryem anamızın mübârek bedeni, onun cismânî varlığının, yani halk âlemine ait olan "anne"sidir.

Îsâ Aleyhisselâm, bu iki âlemin tam bir birleşimi, bir berzahıdır. O, hem rûhânî hem cismânîdir. Bu durum, her bir insanın hakikatinin de bir misâlidir. Her insanın bir cismânî annesi (bedeni) ve bir rûhânî babası (ona üflenen ilâhî rûh) vardır. Bedenin topraktan gelip toprağa dönmesi gibi, rûh da Rabb'inin emrindendir ve geldiği yere dönmek ister. Seyr ü sülûk, rûhun bu "baba"sına, yani aslına olan iştiyakından ve vuslat arzusundan başka bir şey değildir.

Şeyh-i Ekber'in sisteminde rûh, sadece insana has bir şey de değildir. Bütün varlık, Nefes-i Rahmânî denilen ilâhî bir nefesin açılımıdır. Cenâb-ı Hakk, kendi isim ve sıfatlarının güzelliğini görmek istediğinde, bu arzu bir "sevgi" olarak O'nun Zât'ından taşıp âlemleri bir nefes gibi varlığa çıkarmıştır. Bu Nefes-i Rahmânî, varlığın "hammaddesi"dir. Her şey, bu nefesin içinde gizli olan A'yân-ı Sâbite'nin, yani varlıkların ilâhî ilimdeki hakikatlerinin zuhûra gelmesinden ibarettir.

Bu umûmî nefesin içinde, bir de husûsî bir nefes vardır ki, o da insana üflenen rûhtur. Bu rûh, diğer varlıklardaki rûhtan farklı olarak "câmî", yani toplayıcı bir özelliğe sahiptir. O, bütün ilâhî isim ve sıfatları kendinde toplama, onlara ayna olma potansiyeli taşır. Bu yüzden insan, "halife" olmuştur. Rûh, bu halifelik sırrının tohumudur. Beden ise o tohumun ekildiği tarladır. Mürşid-i kâmil, o tarlanın bahçıvanı, zikir ve riyâzet ise o tohumu çatlatıp filizlendiren âb-ı hayattır.

Rûh, bedene girdiği andan itibaren onunla bir karışım hâline gelir ve artık ona "nefs" denir. Nefs, rûhun bedenin arzularıyla, fıtrî meyilleriyle perdelenmiş hâlidir. Tıpkı saf altının toprağa karışıp değerinin gizlenmesi gibi, rûh da nefs perdesinin altında asıl parlaklığını yitirmiş gibi görünür. Tasavvufî terbiye, bu toprağı (nefsânî sıfatları) elekten geçirip, içindeki saf altını (rûhun hakikatini) ortaya çıkarma sanatıdır.

İbn Arabî Hazretleri'ne göre rûhun bedeni idare etmesi, Hakk'ın âlemi idare etmesine benzer bir misâldir. Hakk, âlemin ne içindedir ne dışındadır; ne bitişiktir ne ayrıdır. O'nun bu "maiyyet"i, yani beraberliği, akılların idrak etmekte zorlandığı bir Cem makamı hakikatidir. Tıpkı bunun gibi, rûh da bedenin ne içindedir ne dışındadır. O, bedenin her bir zerresini "diri" kılan bir sırdır, ama bedeni yarıp da bir organ gibi bulunamaz. Bu bağ, akılla çözülecek bir bağ değil, ancak zevk ile, hâl ile bilinecek bir sırdır.

Şeyh-i Ekber, rûhun kendi aslını bilmediğini de söyler. Rûh, "Ben kimim?" diye sorduğunda, cevabı ancak kendisini gönderen Hakk'ı bildiğinde bulabilir. Çünkü rûh, Hakk'ın bir "emr"i olduğundan, kendi hakikatini ancak Âmir'ini, yani Emri Veren'i tanıdığında anlar. "Nefsini bilen Rabbini bilir" hadîs-i şerîfinin bir mânâsı da budur. Nefsin perdelerini kaldırıp rûhun safiyetine ulaşan sâlik, o rûhun Zât'tan gelen bir tecellî olduğunu idrak eder. O zaman anlar ki, kendindeki "hayat", "ilim", "irade", "işitme", "görme" gibi sıfatlar, aslında Hakk'ın sıfatlarının kendi üzerindeki yansımalarından ibarettir.

Füsûs'un penceresinden bakıldığında rûh; Îsevî bir sır, emir âleminden gelen ilâhî bir nefhadır. O, beşerî anne (ceset) ile ilâhî babanın (nefha) birleştiği bir berzahtır. Hakk'ın halifesi olan insanın, bütün ilâhî isimleri kendinde toplamasını mümkün kılan cevherdir. Bedene taalluk ettiğinde "nefs" adını alan, terbiye ile tekrar aslî saflığına dönmesi gereken bir latîfedir. Varlığı, Hakk'ın varlığına bir delil olan, ancak kendi hakikati ancak Hakk ile bilinebilen bir muammadır. Şeyh-i Ekber, rûh meselesini böyle derinlikli bir hikmet ile ele alarak, onu sadece bir yaşam prensibi olmaktan çıkarır ve doğrudan doğruya mârifetullah yolculuğunun merkezine yerleştirir.

Füsûs Işığında Derinlik: Zıtların Birliği

Füsûsu’l-Hikem’in işaret ettiği hakikati kendi kalbinde bulma yolu, zıtların birliği sırrıyla Rûh’un hakikatine biraz daha yaklaşmayı gerektirir.

Tasavvuf yolu, iki gözle bakma yoludur. Bu iki gözden biri tenzih, diğeri teşbih gözüdür. Tenzih, “O’nun benzeri hiçbir şey yoktur” (Şûrâ, 11) âyetinin sırrıyla Hakk’ı her türlü eksiklikten, yaratılmışlık sıfatından uzak tutmaktır. Teşbih ise, “Nereye dönerseniz Allah’ın yüzü oradadır” (Bakara, 115) âyetinin sırrıyla, Hakk’ın tecellîlerini bütün varlıkta görme, O’nun isim ve sıfatlarının zuhûrlarını kâinatta okuma halidir. Bu iki kanat olmadan mârifet semâsında uçulmaz. Tenzih kanadı ağır bassa, kul Hakk’ı ulaşılmaz sanır. Teşbih kanadı ağır bassa, yaratılmışı Yaratan ile karıştırır.

Bu iki bakışı birleştiren mîzana Muhammedî mîzan denir. Bu denge makamının adı ise Cem makamı’dır. Bu, zıt gibi görünen hakikatlerin aslında tek bir hakikatin farklı yüzleri olduğunu idrak etme makamıdır. Gece ile gündüz, varlık ile yokluk, celâl ile cemâl, Zâhir ile Bâtın… Bunlar, bizim sınırlı idrakimize zıt gibi gelir. Hâlbuki bunlar, aynı Güneş’in doğuşu ve batışıyla beliren farklı haller gibidir.

Rûh, bu zıtlar birliğinin insan varlığındaki en büyük delili ve en canlı şahididir.

Bir yandan Rûh, Emir Âlemi’ndendir. Yani “Kün” (Ol) emriyle, bir sebep-sonuç zincirine bağlı olmaksızın var olmuştur. O, latîftir, ilâhî bir nefestir, Nefes-i Rahmânî’nin bir cilvesidir. Bu yönüyle Rûh, tenzih kutbuna aittir. Bu, Rûh’un tenzihî, aşkın, öte yüzüdür.

Diğer yandan aynı Rûh, “Halk Âlemi”ne ait olan, kesîf bir bedenin içine “üflenmiştir”. Bedenle öylesine birleşmiştir ki, gözle görür, kulakla işitir, dille söyler. Bedene ait bütün haller, Rûh’un bu âlemdeki tecrübesi haline gelir. Bu yönüyle Rûh, teşbih kutbuna aittir. O, bu âlemin içindedir, bu âlemle kayıtlıdır. Bu da Rûh’un teşbihî, içkin, berî yüzüdür.

Sâlikin önündeki en büyük imtihan ve fırsat, kendi varlığında tecellî eden bu zıtların birliğini idrak etmektir. İnsan, ne sadece ulvî bir ruhtur ne de sadece süflî bir bedendir. İnsan, bu ikisinin arasındaki berzah’tır (ara-bölge). Berzah, iki denizi ayıran ama aynı zamanda birleştiren toprak parçasıdır. Rûh, Emir Âlemi ile Halk Âlemi’nin, yani soyut hakikat ile somut varlığın birleştiği, nikâhlandığı yerdir. İnsanın halifeliği de bu sırdan gelir. Sadece melek olsaydı, teşbih yanı eksik kalırdı. Sadece hayvan olsaydı, tenzih yanı eksik kalırdı. İnsan, bu iki zıddı kendi varlığında cem ettiği için, Hakk’ın bütün isimlerini gösterebilecek tek ayna olmuştur.

Şeyh-i Ekber Hazretleri’nin hikmeti bize şunu fısıldar: Hakk, hem Zâhir’dir hem Bâtın’dır. O, Zâhir olması itibariyle âlemler suretinde tecellî etmiştir; Bâtın olması itibariyle ise bu âlemlerin hakikatidir. Bu tenzih-teşbih dengesi, aynen insan için de geçerlidir. Beden, Rûh’un zâhiridir; Rûh, bedenin bâtınıdır. Rûh olmadan beden bir cesettir. Beden olmadan Rûh’un bu âlemdeki fiilleri, isimleri zuhûr etmez.

Sâlikin yolculuğu, bu hakikati bilmekten bulmaya doğrudur. Başta, kişi kendini sadece bir beden zanneder. Bu, teşbihde boğulmaktır. Sonra bir mürşid elinden tutar, ona Rûh’un varlığını hatırlatır. Sâlik bu sefer de bedeni bir hapishane olarak görmeye başlar. Bu da tenzihte aşırı gitmektir. Kâmil mürşid, sâliki bu iki ifrat ve tefrit noktasından alır, orta yola, yani İnsân-ı Kâmil’in yoluna getirir ve ona der ki: “Bedenine düşman olma, o senin bineğindir. Dünyadan kaçma, o senin tarlandır. Beden bineğine Rûh’un sultanını oturt ve dünya tarlasına ahiret ekinleri ek.”

O zaman sâlik, Füsûs’un sırrını kendi kalbinde yaşamaya başlar. Yediği lokmada Hakk’ın “Rezzâk” ismini, aldığı nefeste “Hayy” ismini okur. Bu, teşbihtir. Ama bilir ki, bütün bu tecellîler, o isimlerin sahibi olan Zât-ı Mutlak’ın aynı değildir. Bu da tenzihtir. Böylece kalp, bu zıtların çarpıştığı değil, barıştığı, birleştiği bir Kâbe haline gelir.

Celâl ve Cemâl de böyledir. Hakk’ın Celâl tecellîsi, kahredici, haşyet verici yüzüdür. Cemâl tecellîsi ise lütufkâr, sevdirici yüzüdür. Sâlikin nefsini terbiye etmesi Celâl tecellîsinin gölgesindedir. Ardından gelen inşirah ve muhabbet ise Cemâl tecellîsidir. Rûh, bu iki tecellînin de sahnesidir. Kâmil insan, Celâl’de gizlenmiş Cemâl’i ve Cemâl’in içindeki Celâl imtihanını görebilen kişidir. O, bilir ki Hakk’ın kahrı da hoştur, lütfu da. Çünkü her ikisi de “O’ndan”dır.

Netice olarak, Rûh’un hakikati, kelimelerin dar kalıplarına sığmaz. O, ancak yaşanarak bilinen bir sırdır. Füsûs’un bize öğrettiği, bu sırra giden yolun haritasıdır. Bu harita der ki: Kendini ne sadece gökte ne de sadece yerde ara. Kendini, gökle yerin birleştiği ufuk çizgisinde, yani kendi kalbinde ara. Orada, hem Emir Âlemi’nin yüceliğini hem de Halk Âlemi’nin gerçekliğini bulacaksın. Orada, tenzihin safiyeti ile teşbihin sıcaklığını birleştiren Muhammedî dengeyi kuracaksın. Orada Rûh’un, Hakk’ın sana üflediği bir nefes olduğunu ve o nefesin, zıt gibi görünen her şeyi “Bir” edenin ispatı olduğunu idrak edeceksin.

Mesnevî-i Şerîf'in Diliyle Rûh

Hazret-i Pîr Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin kutlu eseri Mesnevî-i Şerîf, bir ilim kitabı olduğu kadar, bir hâl kitabıdır. Bir tanım ve tarif mecmuası değil, bir sır ve işâret denizidir. Rûh gibi, hakikati ancak Cenâb-ı Hakk'ın ilmindedir denilen bir cevheri anlamak için Mesnevî'ye başvurduğumuzda, bize keskin hatlı bir suret çizmez. Bunun yerine, rûhun ne olduğunu anlatmak yerine, rûhun nasıl yaşadığını, neyle beslendiğini, neyden incindiğini ve kendi aslına nasıl döndüğünü binbir temsil ve hikâye ile hissettirir.

Mesnevî, rûhun aynasıdır. O aynaya bakan, eğer kalbi cilalı ise kendi rûhunun Mûsâ'sını, eğer paslı ise kendi nefsinin Firavun'unu görür. O, rûha yazılmış bir mektup, rûhun dilinden söylenmiş bir ilahîdir. Bu sebeple, Mesnevî'nin diline âşinâ olmak, rûhun diline âşinâ olmaktır.

Mesnevî: Rûhun Mânevî Şarabı ve Hakikat Yolculuğu

Mesnevî'nin kendisi, en başta rûhun bir gıdası, bir şarabı olarak sunulur. O, kuru bir metin değil, içenleri mânevî sarhoşluğa gark eden bir iksirdir. Hazret-i Mevlânâ, bu eserin zuhûrunu ve gayesini, en yakın dostu ve halifesi Hüsâmeddin Çelebi ile olan sohbetinde bir asma çubuğu ve yaz mevsimi misaliyle anlatır.

Asma çubuğu yaz mevsiminde ürün verir ve üzümünden şarap yapıp içerler ve sarhoş olurlar. Ey Hüsâmeddîn, sen yaz mevsimi gibisin, ben de asma çubuğu gibiyim ve bu Mesnevî beyitleri de üzüm salkımları gibidir; ve şerefli beyitler içindeki anlamlar da, ruhun manevî şarabıdır; onu içen Hakk Yolcuları sarhoş olurlar. Bu sebeple ey Hüsâmeddîn'im, bu Mesnevî senin hükmün altındadır, onu gayb âleminden, görünen âleme çek ki, biz de çekelim ve Mesnevî beyitlerinin söylenmesine devam edelim.

Mesnevî-i Şerîf, bir kişinin tek başına kaleme aldığı bir eser değil, bir muhabbet meclisinin meyvesidir. Hüsâmeddin Çelebi, o "yaz mevsimi" gibi olan ilham ve talep nazarıyla bakmasa, Hazret-i Pîr'in gönlündeki "asma çubuğu" bu "üzüm salkımları" olan beyitleri vermeyecekti.

En mühimi ise, bu salkımların içindeki "rûhun mânevî şarabı"dır. Mesnevî'nin kelimeleri kabuk, mânâları özdür. O mânâlar, akla değil, doğrudan rûha hitap eden bir şaraptır. Aklın sarhoşluğu gaflet, rûhun sarhoşluğu ise vuslattır. Hakk yolcuları, yani sâlikler, bu mânâ şarabını içerek kendi benliklerinden geçerler ve Tevhid sarhoşluğuna ererler. Rûh, bu şarapla aslî vatanını hatırlar ve sıla hasretiyle yanmaya başlar.

Hazret-i Pîr'in "onu gayb âleminden, görünen âleme çek ki, biz de çekelim" demesi, bu eserin kaynağının da beşerî bir zihin değil, ilhamın geldiği gayb âlemi olduğunu gösterir. Rûh, emir âlemindendir; onun gıdası da yine o âlemlerden gelen mânâlardır. Mesnevî, bu mânâları şehâdet âlemine indiren bir vasıtadır. Bu yolculuk, "Bu kervanı hacca kadar güzel çek" niyazıyla biter. O hac, sâlikin kendi hakikatine, kendi Kâbe'sine, yani Hakk'a yaptığı yolculuktur. Mesnevî ise bu kervanın hem rehberi hem de azığıdır.

Nil'in Suyu, Rûhun Mûsâ'sı ve İdrakin Aynası

Hakikat tektir, lakin her idrak bardağına kendi renginde ve kendi mikdarınca dolar. Mesnevî, bu sırrı anlatmak için Kur'ân-ı Kerîm'deki Mûsâ (a.s.) ve Firavun kıssasından muhteşem bir sembol damıtır: Nil Nehri'nin Mûsâ'nın kavmine su, Firavun'un kavmi olan Kıbtîlere ise kan görünmesi hadisesi.

Bu Mesnevî-i Şerîf, Mısır'ın Nil nehrinin suyu gibidir. Mûsâ (a.s.)a karşı çıkan ve Firavun'a uyan Kıbtîler'e Nil suyu kan göründüğü gibi, Firavun konumunda bulunan nefislerine uyan kimselere de nahoş görünür. Hâlbuki yine o Nil suyu, Mûsâ (a.s.)a uyanlara kan değil idi, harareti söndüren su idi. Bunun gibi, ruhun Mûsâ'sına uyan kimselere bu Mesnevî-i Şerîf âb-ı hayattır (hayat suyudur).

Mesele Nil'in suyunda değil, suyu içmeye gelenin kim olduğundadır. Mesnevî de o Nil gibi ortadadır. Bir kimse vardır, içinde kendi nefs firavununu sultan yapmış, heveslerini ilah edinmiştir. O kimse Mesnevî'ye baktığında, onu kan gibi itici bulur. Çünkü Mesnevî'deki her bir öğüt, onun nefs saltanatını yıkmaya yönelik bir darbedir.

Diğer yanda ise bir kimse vardır ki, içinde bir Mûsâ sabrı ve teslimiyeti taşır. İşte o kimse için, yani "Mûsâ-yı rûha tâbi' olan" kimse için, aynı Mesnevî beyitleri bir âb-ı hayât, yani ölümsüzlük suyu olur. Onun mânevî hararetini söndürür, gönül yaralarını iyileştirir, rûhunu canlandırır.

Buradaki "Mûsâ-yı rûh", yani "rûhun Mûsâ'sı" tabiri çok derindir. Her insanın içinde bir Mûsâ potansiyeli, yani Hakk'a yönelme istidadı taşıyan bir rûh vardır. Ve yine her insanın içinde, o rûhu beden ve dünya zindanında esir tutmak isteyen bir Firavun, yani nefs vardır. Seyr-i sülûk denilen yolculuk, insanın kendi içindeki Mûsâ'yı firavununa galip getirme mücadelesidir. Bu mücadelede Mûsâ-yı rûh galip gelirse, kâinattaki her şey ona âb-ı hayât olur. Eğer Firavun-ı nefs galip gelirse, âb-ı hayât bile ona kan görünür. Dışarıdaki âlemi nasıl gördüğümüz, içerideki savaşın neticesine bağlıdır.

Rûh'un Yolundaki Tehlikeler: Hırsızlar ve Kalp-zenler

Rûhun Mûsâ'sı, Firavun'un zulmünden kurtulup hakikat yurduna doğru yola çıktığında, yolculuk tehlikesiz değildir. Hazret-i Mevlânâ, bu mânevî tehlikeleri "hırsız" ve "kalp-zen" sembolleriyle resmeder.

"Hırsız”dan murâd, şeyâtîn-i cin ve insdir, ya'ni görünmeyen şeytanlar ile, görünen insan şeytanları ve münkirlerdir. Ve “kalb-zen"den murâd, ehl-i riyâ ve nefis sâhibi olan müddeî-i kâzib ve mürşidlik da'vâsında bulunan nâkıslardır. Bunlar nûr-ı nübüvvetin düşmanlarıdır.

Rûhun yolculuğunda iki büyük düşman vardır. Birincisi "hırsızlar"dır. Bunlar, hem içimizdeki vesveseler (cin şeytanları) hem de dışımızda bizi Hakk'tan alıkoyan kötü arkadaşlar ve inkârcı fikirlerdir (insan şeytanları). Bunların işi, sâlikin iman ve irfan tohumlarını çalmaktır.

İkincisi ve daha tehlikelisi ise "kalp-zen"dir. Kalp-zen, sahte para basan sahtekârdır. Mânevî yolda kalp-zen, "mürşidlik davasında bulunan nâkıslardır". Yani kâmil olmadığı halde kendini insân-ı kâmil gibi gösteren sahte rehberlerdir. Bunlar, sâlike altın diye teneke verirler. Onu hakikate değil, kendi nefslerinin karanlık dehlizlerine çekerler. Rûhu beslemek yerine, nefsi pohpohlarlar.

Bu hırsızlar ve kalp-zenler, "nûr-ı nübüvvetin", yani peygamberlik nurunun ve onun vârisleri olan gerçek mürşidlerin getirdiği hakikatin düşmanıdırlar. Çünkü o nur, bütün sahtelikleri ortaya çıkarır. Bu semboller bize gösterir ki, rûhun korunması, sadece iyi ameller işlemekle değil, aynı zamanda bu tehlikeleri tanımak ve onlardan sakınmakla mümkündür.

Gayb gözü: Rûhun Âlemleri Seyri

Sâlikin bu hırsızları ve kalp-zenleri tanıması, Nil'in suyunu kan gibi gösteren nefs aldanışından kurtulması ise, rûhun kendi duyusu olan "gayb gözü"nün açılmasına bağlıdır. Bedenin gözü nasıl ki maddî âlemi görürse, rûhun gözü de mânevî âlemleri, olayların bâtınî (iç) yüzünü seyreder.

Mâdemki senin gayb gözün, gayb gibi üstaddır, cihandan bu görüş ve insaf eksik olmasın!

Hazret-i Mevlânâ'nın şerhinde bu "gayb gözü" ile müşahedenin üç mertebesi anlatılır ki, bu, rûhun idrak seviyelerini anlamak için eşsiz bir anahtardır:

1. Akıl ve Zekâ: Bu, en alt seviyedir. Dünyevî işlerdeki öngörüdür. Aklın sebep-sonuç zincirini takip ederek geleceği tahmin etmesidir. Bu, rûhânî değil, zihnî bir görüştür.

2. Ruhanî Kuvvet: Hakiki "gayb gözü" budur. Bu, akıl yürütmeyle değil, kalbin nuruyla "olacak şeyi misal âleminde his gözüyle görür gibi, kalp gözüyle gözlemlemektir". Bu, rûhun kendi kuvvetidir. Şeriatın emirlerine tam bir teslimiyetle uymak ve bir mürşid-i kâmilin terbiyesinde nefsin sıfatlarını ezmekle bu göz açılır. Bu göz açıldığında sâlik, olayların ardındaki hikmeti, kişilerin niyetini, sözlerin arkasındaki mânâyı görmeye başlar.

3. Riyâzatla Elde Edilen Haller: Bu, bir istidraç, yani aldatıcı bir haldir. Hakk dinine sâlik olmadığı halde, ağır riyâzatlarla bazı olağanüstü haller gösteren kimselerin durumudur. Onların görüşü, ruhanî değil, nefsânî ve şeytanî bir kaynaktan beslenebilir.

Rûhun yolculuğunun nihai hedeflerinden biri, bu ikinci mertebedeki hakiki "gayb gözü"nü açmaktır. Bu göz, rûhun kendi öz cevherini ve kâinatın sırlarını okuyabildiği bir penceredir. Mesnevî'nin tamamı, aslında bu gözü açmak için yazılmış bir sürmedir. Her bir hikâyesi, sâlikin kalp gözündeki perdeleri kaldırmak, onu zâhirin (görünenin) esaretinden kurtarıp bâtının (iç gerçeğin) özgürlüğüne kavuşturmak içindir. Rûh, ancak bu gözle görmeye başladığında, gurbetten sılasına dönme yolunu tam olarak bulmuş olur.

Kavramlar Ağı, Kaynaklar ve Değerlendirme

Kavramlar Ağında Rûh

Hakikat incileri tek başına bir anlam ifade etse de, ancak bir ipe dizildiklerinde kâmil bir gerdanlık olurlar. Rûh dediğimiz o ilâhî sır da, diğer hakikatlerle olan bağı anlaşıldığında daha berrak bir sûrette parıldar.

Rûh, her şeyden evvel Emir Alemi'ne aittir. Bu âlem, Cenâb-ı Hakk'ın "Kün!" (Ol!) emriyle, bir maddeye veya zamana bağlı olmaksızın doğrudan halk ettiği latîf varlıkların âlemidir. Onun zıddı ise, zamanın, mekânın ve kesâfetin hüküm sürdüğü Halk Alemi'dir. Rûh, bu halk âlemine, beden elbisesini giyerek bir imtihan için gönderilmiş bir gariptir.

Bu iki âlem arasındaki rûhun yolculuğunda Berzah ve Kabir kavramları devreye girer. Berzah, rûhun bedenden ayrıldıktan sonra kıyamete kadar bekleyeceği ara âlemdir. Kabir ise, bedenin topraktaki menzili olduğu gibi, rûhun da berzah âlemindeki ilk ve en hususi durağıdır. Kişinin amelleri, kabri ya cennet bahçelerinden bir bahçe ya da cehennem çukurlarından bir çukur yapar. Bu hâli yaşayan, çürüyen beden değil, bizzat rûhun kendisidir.

Rûhun aslına, kaynağına doğru nazarımızı çevirdiğimizde ise karşımıza Hakîkat-i Muhammediyye çıkar. Bu hakikat, Zât-ı Mutlak'tan ilk taayyün eden, bütün âlemlerin ve varlıkların kendisinden zuhûra geldiği o küllî akıl, o ilk nurdur. Bütün rûhlar, o muazzam güneşten yansıyan birer ışık huzmesi gibidir. Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) "Ben Âdem su ile çamur arasındayken peygamberdim" buyurması bu yüzdendir.

Bu ilâhî menşei en açık şekilde ifade eden tâbirlerden biri de Ruhullah'tır. Kur'ân-ı Kerîm'de Hz. İsa (a.s.) için kullanılan bu ifade, onun babasız zuhûrunu belirtir. Ancak daha geniş mânâsıyla Ruhullah, her bir İnsan rûhunun "Allah'ın Rûhu'ndan" bir nefes taşıdığını hatırlatır. Cenâb-ı Hakk, Âdem'i halk ettiğinde ona Kendi rûhundan üflemiştir. Bu üfleme (nefh), insana şerefini veren, onu halife kılan ilâhî bağlantıdır.

Bütün bu incileri birbirine bağlayan ip ise Hikmet'tir. Hikmet, eşyanın ardındaki hakikati, zâhirin ardındaki bâtını idrak etme nurudur. Sâlik, hikmet nazarıyla baktığında, rûhun emir âlemindeki aslını, halk âlemindeki gurbetini, berzahtaki bekleyişini ve Hakîkat-i Muhammediyye'deki yerini bir bütün olarak görmeye başlar.

Kütüphanedeki Kaynaklar

Bu sohbette rûh deryasına üç büyük kaptanın gemisiyle açıldık.

Önce, irfan mektebimizin kurucusu Terzibaba Necdet Ardıç Hazretleri'nin sohbet pınarından içtik. O'nun dilinde rûhun, Zât-ı Mutlak'ın Ahadiyyet sırrından başlayarak nasıl tenezzül ettiğini öğrendik. Terzibaba Hazretleri, bize rûhun sadece insana mahsus olmadığını, bütün kâinatın Hakk'ın isimleriyle konuşan bir lisan olduğunu gösterdi. En kâmil tecellî, Zât tecellîsine mahal olan İnsân-ı Kâmil'dir. O'nun sohbetlerinde rûh, "Konuşan Kur'an" olan kâmil insandan, "Kitab-ül Mübîn" olan kâinata uzanan bir okuma serüvenidir.

Ardından, Şeyhü'l-Ekber Muhyiddin İbn Arabî Hazretleri'nin Füsûsu'l-Hikem'i ile rûhun taşıdığı hikmetin derinliklerine daldık. Şeyh-i Ekber, rûhu her biri bir Peygamberin şahsında tecessüm eden ilâhî bir "kelime" ve "hikmet"in taşıyıcısı olarak ele alır. O'nun nazarında rûh, Hakk'ın hem her şeyden münezzeh (tenzih) hem de her şeyde mevcut (teşbih) oluşunun sırrını kendi varlığında taşıyan bir aynadır. Rûhun sırrı, bu zıt gibi görünen hakikatlerin Cem makamı'nda nasıl bir araya geldiğini idrak etmektedir.

Son olarak, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî Hazretleri'nin Mesnevî-i Şerîf'i ile rûhun aşk ve ıstırap dolu şarkısını dinledik. Mevlânâ, bize rûhun ne olduğunu ilmî bir dille anlatmak yerine, onun hâlini yaşatır. Mesnevî'nin başındaki ney, kamışlıktan koparılmış ve vatan hasretiyle inleyen rûhun kendisidir. Kıssalar aracılığıyla rûhun bu gurbet yolculuğundaki tehlikeleri, sahte kılavuzları ve gerçek dostları anlatır. Mevlânâ'nın dili, aklın değil, kalbin dilidir. O, rûhun hakikatini bilmek için zâhirdeki olayların ardındaki mânâyı görecek bir "gayb gözü" gerektiğini terennüm eder.

Değerlendirme

Bu sohbetin sonunda anlaşılmaktadır ki, rûh üzerine konuşmak, okyanusu bir bardağa sığdırmaya çalışmak gibidir. Kur'ân-ı Kerîm'in "Rûh, Rabbimin emrindendir" buyurarak kapattığı kapıyı zorlamak haddimiz değildir. Lâkin bu yolda büyüklerin izinden yürüyerek anladık ki, rûhun hakikatini bilmek, bir bilgi meselesi değil, bir hâl ve bir yolculuk meselesidir.

Bu yolculukta üç temel hakikat önümüze çıktı: Birincisi, rûh, ilâhî bir nefestir ve aslına dönme iştiyakıyla doludur. İkincisi, bu dönüş yolculuğu, bedenin ve nefsin esaretinden kurtulup rûhun özgürlüğüne kavuşma mücadelesidir ki tasavvufun özü budur. Üçüncüsü ise, Terzibaba'nın mertebeler haritası, İbn Arabî'nin hikmet pusulası ve Mevlânâ'nın aşk nağmeleri, bu çetin yolculukta sâlikin en sadık yoldaşlarıdır.

Nihayetinde rûhu anlamak, insanın kendini anlaması; kendini anlayan insanın ise Rabbini bilmesidir. Bu sohbet bir harita sundu, lakin yolun kendisi değildir. Asıl mârifet, bu haritayı kalbin adımlarıyla katetmektir. Cenâb-ı Hakk, cümlemize kendi rûhumuzun sırrına vâkıf olmayı ve o sır ile Kendisine vâsıl olmayı nasip eylesin.